गोव्याच्या लष्करी इतिहासामध्ये अशी काही नावे आहेत, जी पिढ्यानपिढ्या कर्तव्याची जाणीव करून देतात. त्यापैकीच एक नाव म्हणजे कमोडोर संजय डी'कुन्हा (वि.से.प.). कुडतरी सारख्या निसर्गरम्य गावातील हा सुपुत्र; भारतीय नौदलातील त्यांची कारकीर्द म्हणजे आपल्या राष्ट्राच्या सागरी रक्षकांची धोरणात्मक हुशारी आणि अढळ वचनबद्धतेचा एक जिवंत पुरावा आहे.
ज्या कुटुंबाच्या रक्तात 'ऑलिव्ह ग्रीन' (लष्करी रंग) आणि 'नेव्ही ब्लू' (नौदलाचा निळा रंग) भिनलेला आहे, अशा पार्श्वभूमीतून येणाऱ्या संजय डी'कुन्हा यांनी आपले दिवंगत वडील मेजर जनरल आयव्हन डी'कुन्हा यांच्या पावलावर पाऊल ठेवून आपला प्रवास सुरू केला. त्यांचे बंधू लेफ्टनंट जनरल सुमेर आयव्हन डी'कुन्हा यांनी भारतीय भूदलात उत्तुंग यश संपादन केले, तर संजय यांनी सागराची वाट निवडली आणि जुलै १९९१ मध्ये ते भारतीय नौदलाच्या 'एक्झिक्युटिव्ह ब्रांच'मध्ये रुजू झाले.
गुप्त युद्धातील तज्ज्ञ 'कम्युनिकेशन्स' आणि 'इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर' मधील तज्ज्ञ म्हणून कमोडोर डी'कुन्हा यांचे कौशल्य आधुनिक नौदल युद्धाच्या अत्यंत महत्त्वाच्या, परंतु पडद्यामागच्या अदृश्य क्षेत्रात आहे. आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी 'वेस्टर्न नेव्हल कमांड'च्या तांत्रिक विभागांत कार्य केले असून नौदलाच्या सामर्थ्यवान युद्धनौकांवर आपली सेवा बजावली आहे. 'आयएनएस दिल्ली' सारख्या गाईडेड मिसाईल डिस्ट्रॉयरपासून ते 'आयएनएस ब्रह्मपुत्रा' आणि 'आयएनएस त्रिशूळ' सारख्या फ्रिगेट्सवर त्यांनी आपले नेतृत्व सिद्ध केले आहे.
वेरे येथील 'आयएनएस मांडवी'चे कमांडंट पद हे त्यांच्या कारकिर्दीतील एक महत्त्वपूर्ण वळण ठरले. नौदलाचे नेतृत्व घडवणाऱ्या या केंद्राने त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिस्त आणि आधुनिक सागरी सुरक्षेची सांगड घालत आपले वेगळेपण जपले.
जागतिक दृष्टी आणि स्थानिक नाती कमोडोर डी'कुन्हा यांचा हा प्रवास भक्कम राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय शिक्षणावर आधारलेला आहे. नॅशनल डिफेन्स अकॅडमीचे (NDA) माजी विद्यार्थी असलेल्या संजय यांनी वेलिंग्टन येथील 'डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज' आणि 'नेव्हल वॉर कॉलेज' मधून आपले धोरणात्मक कौशल्य अधिक धारदार केले. त्यांच्या शिक्षणाचा प्रवास सातासमुद्रापार अमेरिकेपर्यंत पोहोचला, जिथे त्यांनी 'स्पेक्ट्रम मॅनेजमेंट' आणि 'सिक्युरिटी ट्रान्झिशन' मधील विशेष कोर्सेस पूर्ण केले.
गणवेशापलीकडे, कमोडोर आपल्या गोवेकर ओळखीशी घट्ट जोडलेले आहेत. डी'कुन्हा कुटुंबाचा हा लष्करी वारसा जिथे एकाच वेळी दोन भावांनी भूदल आणि नौदलात सर्वोच्च पदे भूषवली आहेत; गोव्यातील तरुणांसाठी दीपस्तंभासारखा आहे. आपल्या छोट्याशा राज्यातूनही भारताच्या विस्तीर्ण सीमांचे रक्षण करणारे वीर नेतृत्व पुढे येऊ शकते, याची ही प्रखर आठवण आहे.
सागरी हितसंबंधांच्या भविष्याकडे पाहताना, कमोडोर संजय डी'कुन्हा यांच्यासारख्या अधिकाऱ्यांच्या सेवेमुळेच भारतीय नौदल आज एक 'सज्ज, विश्वासार्ह आणि संघटित' दल म्हणून ओळखले जाते. कुडतरीच्या शांत परिसरातून सुरू झालेला हा प्रवास आज आधुनिक युद्धनौकांच्या नेतृत्वापर्यंत पोहोचला आहे. हे केवळ त्यांचे वैयक्तिक यश नसून, राष्ट्रीय सुरक्षेच्या क्षेत्रातील गोव्याचे एक अभिमानास्पद पान आहे.
