यश केवळ प्रकल्प पूर्ण झाल्यावरच मोजले जात नाही, तर तो किती जबाबदारीने पूर्ण केला यावरही अवलंबून असते. नियोजन, समन्वय आणि सार्वजनिक संवाद सुधारला नाही, तर पर्वरी प्रकल्प हा भविष्यात चुकीच्या पायाभूत प्रकल्प व्यवस्थापनाचा अभ्यास विषय ठरू शकतो.
पर्वरी उड्डाणपूल (एलेव्हेटेड कॉरिडॉर) प्रकल्प हा गोव्यातील सर्वाधिक वर्दळीच्या वाहतूक कोंडीच्या समस्येवर दीर्घकालीन उपाय म्हणून मांडण्यात आला होता. मात्र सुरू असलेल्या बांधकामामुळे दररोज प्रवास करणाऱ्या नागरिकांसाठी मोठा त्रास निर्माण झाला असून नियोजन, अंमलबजावणी आणि विविध विभागांमधील समन्वयावर गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
पायाभूत सुविधा विकास हा राज्याच्या प्रगतीसाठी आवश्यक असला, तरी पर्वरी राष्ट्रीय महामार्ग ६६ पट्ट्यात निर्माण झालेली दीर्घकालीन वाहतूक समस्या ही प्रकल्प अंमलबजावणीतील व्यवस्थात्मक त्रुटी दाखवून देते.
गेल्या काही महिन्यांपासून म्हापसा ते पणजी मार्गावर प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना प्रचंड वाहतूक कोंडीचा सामना करावा लागत आहे. पूर्वी १०-१५ मिनिटांत पूर्ण होणारा प्रवास आता गर्दीच्या वेळेत ४५ मिनिटे किंवा त्याहून अधिक वेळ घेत आहे.
रस्ते बंद करणे, डायव्हर्जन, पर्यटन हंगामातील वाहतूक आणि बांधकामामुळे निर्माण होणारे अडथळे यामुळे या मार्गावर कायमस्वरूपी कोंडीसारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. आता ही केवळ गैरसोय राहिलेली नाही तर कामगार, विद्यार्थी, आपत्कालीन सेवा आणि व्यावसायिक हालचालींवर परिणाम करणारे शहरी गतिशीलतेचे संकट बनले आहे.
बांधकाम क्षेत्रात योग्य सूचना फलक, रिफ्लेक्टर, आगाऊ इशारे आणि लेन मार्गदर्शन प्रणाली नसल्याचे अनेक निरीक्षण अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. चालू वाहतुकीच्या अगदी जवळ लावलेले बॅरिकेड्स आणि उघडी बांधकाम संरचना यामुळे विशेषतः दुचाकीस्वारांसाठी धोका वाढला आहे. या त्रुटी केवळ तांत्रिक नाहीत तर प्रवाशांच्या सुरक्षेला दुय्यम स्थान दिल्याचे दर्शवतात.
वाहतूक डायव्हर्जन हा प्रकल्पातील सर्वात मोठा अडथळा ठरला आहे. प्रभावी डायव्हर्जन योजना अंमलात आणण्यात अडचणी आल्यामुळे कामाचा वेग कमी झाल्याचे अधिकाऱ्यांनी मान्य केले आहे. डायव्हर्जन केल्यावर वाहतूक अनेकदा अरुंद अंतर्गत रस्त्यांकडे वळते, ज्यामुळे निवासी भागात कोंडी वाढते. यामुळे असे दिसते की वाहतूक नियोजन पूर्वनियोजित नसून परिस्थितीनुसार केले जात आहे.
प्रकल्पातील विलंबामुळे जनतेत नाराजी वाढत आहे. काही वेळा डायव्हर्जन आणि सुरक्षेच्या अडचणींमुळे कामाचा वेग मोठ्या प्रमाणात घटल्याचे समोर आले आहे. डायव्हर्जन मंजुरीत होणारा विलंब आणि काही ठिकाणी यंत्रसामग्री निष्क्रिय राहणे यामुळे प्रकल्पाच्या वेळापत्रकाबाबत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. यामुळे लोकांचा प्रशासनावरील विश्वास कमी होत आहे.
सार्वजनिक बांदकाम खाते, वाहतूक पोलीस, जिल्हा प्रशासन, कंत्राटदार आणि स्थानिक संस्था यांच्यातील समन्वयाचा अभाव ही सर्वात चिंताजनक बाब आहे. वाहतूक डायव्हर्जनसाठी अनेक विभागांची मंजुरी आवश्यक असल्याने निर्णय प्रक्रियेत विलंब होतो आणि त्याचा थेट परिणाम कामाच्या गतीवर होतो. अशा मोठ्या प्रकल्पांसाठी एकत्रित नियंत्रण यंत्रणा आवश्यक असते.
पर्वरी उड्डाणपूल पूर्ण झाल्यावर निश्चितच वाहतूक सुधारेल. पण विकास हा नागरिकांच्या दीर्घकालीन त्रासाच्या किंमतीवर होऊ नये. त्यामुळे तातडीने या बाबींवर लक्ष देणे आवश्यक आहे. यात मोठ्या रस्ते बंद करण्यापूर्वी वैज्ञानिक वाहतूक नियोजन, स्पष्ट आणि रिअल-टाइम वाहतूक सूचना, प्रत्यक्ष ठिकाणी वाहतूक नियंत्रण कर्मचारी, वेळेवर पूर्ण होणारी बांधकाम टप्प्यांची योजना आनी मजबूत आंतरविभागीय समन्वय ह्या गोष्टीचा सहभाग केला पाहीजे.
पर्वरी उड्डाणपूल हा गोव्याच्या भविष्यातील वाहतूक व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहे. पण यश केवळ प्रकल्प पूर्ण झाल्यावरच मोजले जात नाही, तर तो किती जबाबदारीने पूर्ण केला यावरही अवलंबून असते. नियोजन, समन्वय आणि सार्वजनिक संवाद सुधारला नाही, तर पर्वरी प्रकल्प हा भविष्यात चुकीच्या पायाभूत प्रकल्प व्यवस्थापनाचा अभ्यास विषय ठरू शकतो.
समीप नार्वेकर
(लेखक गोवन वार्ताचे प्रतिनिधी आहेत.)
