मेजर जनरल क्रिस्टोफर फर्नांडिस (निवृत्त) हे भारतीय सैन्यातील एक वरिष्ठ सन्मानित अधिकारी आहेत. त्यांना अति विशिष्ट सेवा पदक, सेना पदक (शौर्य), व्हीएसएम मिळाले आहे. राष्ट्रीय संरक्षण अकादमी, पुणे यांचे उत्पादन त्यांना १३ जून १९८१ रोजी भारतीय सैन्याच्या बिहार रेजिमेंटमध्ये नियुक्त करण्यात आले. जनरल ऑफिसरने जम्मू आणि काश्मीरमधील नियंत्रण रेषेवरील इन्फंट्री बटालियनचे नेतृत्व केले, आसाममध्ये सक्रिय बंडखोरीविरोधी वातावरणात एक इन्फंट्री ब्रिगेड. त्यांनी मणिपूर, त्रिपुरा, आसाम, सियाचीन ग्लेशियर आणि काश्मीरमधील लढाऊ कारवायांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला आहे. सियाचीन ग्लेशियरवर शत्रूचा सामना करताना त्यांना शौर्यासाठी सेना पदक देण्यात आले.
जनरल ऑफिसर यांनी पुण्यातील राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीमध्ये प्रशिक्षक म्हणूनही काम केले आहे. तसेच, ब्रिगेड, डिव्हिजन, आर्मी मुख्यालय आणि मुख्यालय इंटिग्रेटेड डिफेन्स सर्व्हिसेस येथे कर्मचारी सेवा बजावली आहे. ते वेलिंग्टन येथील डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज, सिकंदराबाद येथील कॉलेज ऑफ डिफेन्स मॅनेजमेंट आणि दिल्ली येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ पब्लिक अॅडमिनिस्ट्रेशनचे पदवीधर आहेत.
त्यांच्या नागरी शैक्षणिक पात्रतेमध्ये चेन्नई विद्यापीठातून स्ट्रॅटेजिक स्टडीज विषयातील एम.एस्सी., हैदराबाद येथील उस्मानिया विद्यापीठातून व्यवस्थापन विषयातील पदव्युत्तर पदवी आणि पंजाब विद्यापीठातून सार्वजनिक प्रशासन विषयातील एम.फिल. या पदव्यांचा समावेश आहे.
त्यांच्या आयुष्याला प्रेरणा देणाऱ्या घटकांविषयी सांगायचे झाल्यास, त्याची सुरुवात त्यांच्या शालेय जीवनापासून होते. त्यांचे आई-वडील हे त्यांच्यासाठी प्रेरणेचे प्रमुख स्रोत आहेत. त्यांची आई मापुसा येथील असून, त्यांचे वडील साल्वाडोर दा मुंडो येथील आहेत. साल्वाडोर दा मुंडो गावातील डिफेन्स कॉलनीमध्ये त्यांचे घर आहे. त्यांचे वडील भारतीय हवाई दलात लढाऊ वैमानिक म्हणून कार्यरत होते.
त्यांचे शालेय शिक्षण अनेक ठिकाणी झाले. त्यांनी आठ ते नऊ वेगवेगळ्या शाळांमध्ये शिक्षण घेतले. अकरावीपर्यंत त्यांचे शिक्षण पुण्यातील हचिंग्ज हायस्कूल आणि सेंट व्हिन्सेंट स्कूलमध्ये झाले. त्यानंतर त्यांनी राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीमध्ये प्रवेश घेतला.
सुरुवातीला त्यांनी वडिलांप्रमाणे भारतीय हवाई दलात दाखल होण्याचा प्रयत्न केला; मात्र वैद्यकीय तपासणीत डोळ्यांमध्ये दोष आढळल्याने त्यांना प्रवेश मिळू शकला नाही. देशसेवेची जिद्द कायम ठेवत त्यांनी वाराणसी येथे एसएसबीची निवड प्रक्रिया पूर्ण केली आणि भारतीय सैन्यात प्रवेश मिळवला.
राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीत (NDA) प्रवेशासाठी लेखी परीक्षा आणि एसएसबी निवड प्रक्रिया उत्तीर्ण होऊन गुणवत्ता यादीत स्थान मिळवावे लागते. त्यानंतर एनडीएमध्ये तीन वर्षांचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केल्यावर देहरादून येथील इंडियन मिलिटरी अकादमीमध्ये (IMA) एक वर्षाचे प्रशिक्षण दिले जाते. हे प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर भारतीय सैन्यात अधिकारी म्हणून कमिशन मिळते.
सेंट व्हिन्सेंट स्कूलनंतर ते एनडीएमध्ये दाखल झाले. तेथील कठोर शैक्षणिक व शारीरिक प्रशिक्षणानंतर आयएमएमध्ये सैनिकी प्रशिक्षण पूर्ण केले. हा प्रवास आव्हानात्मक असला, तरी त्याने त्यांना घडवले आणि आयुष्यभर टिकणारी मैत्री दिली. ते भारतीय सैन्याच्या पायदळ शाखेत होते. सैन्यात पायदळाची भूमिका सांगताना ते सांगतात की, पायदळाला ‘युद्धाची राणी’ म्हटले जाते. रणगाडे आणि इतर शस्त्रास्त्रांकडून अग्निसहाय्य मिळत असले, तरी प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून शत्रूचा सामना करण्याची जबाबदारी पायदळाची असते. त्यामुळे पायदळ ही भारतीय सैन्याचा कणा मानली जाते.
त्याचबरोबर ते बिहार रेजिमेंटचा भाग होते. बिहार रेजिमेंटने १९७१ चे बांगलादेश मुक्तिसंग्राम, कारगिल युद्ध, श्रीलंकेतील मोहिमा आणि सियाचीन ग्लेशियरवरील ऑपरेशन्स अशा विविध आघाड्यांवर उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. उत्तर आणि दक्षिण बिहारमधील जवानांचा समावेश असलेली ही रेजिमेंट एक मजबूत संघ म्हणून कार्य करते. प्रत्येक मोहिमेत बिहार रेजिमेंटच्या जवानांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली असून, भारतीय सैन्याच्या सामर्थ्यात त्यांचे योगदान मोलाचे असल्याचे जनरल यांनी नमूद केले.
जनरल यांनी आपल्या सैनिकी कारकिर्दीत ईशान्य भारतापासून जम्मू-काश्मीरपर्यंत विविध ऑपरेशनल क्षेत्रांत सेवा बजावली. कमिशन मिळाल्यानंतर त्यांनी मणिपूरमध्ये बंडखोरीविरोधी मोहिमांमध्ये काम केले. त्यानंतर त्रिपुरात सेवा बजावून ते सियाचीन ग्लेशियरमध्ये तैनात झाले. त्यांच्या मते, सियाचीनमधील सेवा हा आयुष्यातील सर्वांत कठीण काळ होता. २१ ते २३ हजार फूट उंचीवर, अत्यल्प ऑक्सिजन आणि उणे ५० अंश सेल्सिअसपर्यंत घसरणाऱ्या तापमानात सैनिकांना बर्फाच्या गुहांमध्ये राहून शत्रूच्या गोळीबाराचाही सामना करावा लागत असे. त्या काळात आजच्यासारख्या आधुनिक सुविधा उपलब्ध नव्हत्या.
यानंतर त्यांनी जम्मू-काश्मीरमधील नियंत्रण रेषेवर बटालियनचे नेतृत्व केले. त्या काळात दोन्ही बाजूंना मोठे नुकसान सहन करावे लागले. कारगिल युद्धाच्या काळात ते स्टाफवर कार्यरत असल्याने त्यांनी प्रत्यक्ष मोहिमेत भाग घेतला नाही. गुजरातमधील दंगलींच्या पार्श्वभूमीवर त्यांना तैनात करण्यात आले होते. गोध्रा येथे आपली बटालियन घेऊन जाणारे ते पहिले अधिकारी होते, असेही त्यांनी नमूद केले. या संपूर्ण प्रवासात कठीण परिस्थितीत सैनिकांनी बजावलेली भूमिका आणि संघभावना यांना त्यांनी विशेष महत्त्व दिले.
सियाचीन ग्लेशियरमध्ये मेजर म्हणून सोनम पोस्टची जबाबदारी सांभाळत असताना त्यांनी शौर्यपूर्ण कामगिरी केली. शत्रूने सुमारे २२ हजार फूट उंचीवरील बाणा चौकीवर हल्ला करून एका हवालदाराला ठार मारले होते. मध्यरात्री उणे ५५ अंश सेल्सिअस तापमानात उभ्या बर्फाळ कड्यावरून चढाई करत त्यांनी आपल्या सहकाऱ्यांसह शत्रूला परतवून लावले. या धाडसी कामगिरीबद्दल त्यांना सेना पदकाने सन्मानित करण्यात आले.
सप्टेंबर २०१८ मध्ये ३७ वर्षांच्या सैनिकी सेवेनंतर निवृत्त होण्यापूर्वी जनरल यांनी अंदमान-निकोबार कमांडमध्ये चीफ ऑफ स्टाफ म्हणून काम पाहिले. लष्कर, नौदल आणि हवाई दलाचा समावेश असलेल्या या संयुक्त कमांडमधील कार्यकाळ संस्मरणीय ठरल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यानंतर त्यांनी मुंबई एरियाचे चीफ ऑफ स्टाफ म्हणून जबाबदारी सांभाळली.
गोव्यातील तरुणांनी सशस्त्र दलात करिअर करण्याच्या संधींचा पुरेपूर लाभ घ्यावा, असे आवाहनही त्यांनी केले. माहितीचा अभाव आणि कौटुंबिक अनिच्छेमुळे गोव्यातील तरुण या संधींपासून दूर राहतात, असे त्यांचे निरीक्षण आहे. लष्कर, नौदल आणि हवाई दलात मुलांप्रमाणेच मुलींनाही करिअरच्या उत्तम संधी उपलब्ध असून, कायमस्वरूपी तसेच अल्पकालीन सेवेसह विविध पर्यायांचा विचार करावा, असे त्यांनी आवर्जून नमूद केले.
