गोव्याच्या हिरव्यागार आणि फुटबॉलवेड्या मैदानांवर आपण अनेकदा म्हणतो की, "फुटबॉल आपल्या रक्तात भिनलेला आहे." फातोर्डा येथे विजयी गोल करण्याचे स्वप्न अनेकजण पाहतात, पण विंग कमांडर उवेना फर्नांडिस यांनी काहीतरी अधिक ऐतिहासिक करून दाखवले. त्यांनी प्रथम खेळात नैपुण्य मिळवले, त्यानंतर आकाशावर अधिराज्य गाजवले आणि शेवटी हातात शिट्टी घेऊन जगातील सर्वात मोठ्या मंचाचे नेतृत्व केले. ८ मे १९८१ रोजी दक्षिण गोव्याच्या हृदयस्थानी जन्मलेल्या उवेना यांचा एका स्थानिक प्रतिभेपासून जागतिक आयकॉनपर्यंतचा प्रवास हा जिद्दीचा एक वस्तुपाठ आहे. पाळोळेसारख्या छोट्या गावाच्या सीमा या केवळ कल्पनेइतक्याच मर्यादित असतात, हे त्यांनी सिद्ध करून दाखवले आहे.
उवेना यांची सुरुवातीची वर्षे वैयक्तिक अडचणींनी भरलेली होती; अत्यंत लहान वयात वडिलांचे छत्र हरवल्यामुळे, त्यांचे पालनपोषण त्यांच्या मावशीच्या घरी झाले. पालकांनी मुलांच्या चांगल्या भविष्यासाठी परदेशात काम करणे आणि मुलांनी नातेवाईकांकडे राहणे, हे अनेक गोमंतकीय कुटुंबांतील एक आव्हानात्मक वास्तव आहे. विरहाचा हा काळ आणि लवकर आलेली जबाबदारी यामुळे त्यांच्यात एक कणखर निर्धार निर्माण झाला, ज्याने पुढे त्यांच्या दुहेरी कारकिर्दीला आकार दिला. गोव्याच्या समुद्रकिनाऱ्यापासून भारतीय वायुसेनेच्या (IAF) शिस्तबद्ध श्रेणीपर्यंतचा त्यांचा प्रवास १५ डिसेंबर २००६ रोजी खऱ्या अर्थाने सुरू झाला. त्या केवळ दलात सामील झाल्या नाहीत, तर त्यांनी नेतृत्वही केले; वायुसेना अकादमीमध्ये 'अकादमी कॅडेट कॅप्टन' म्हणून नियुक्त होणाऱ्या त्या पहिल्या आणि एकमेव महिला कॅडेट ठरल्या.
विंग कमांडर उवेना फुटबॉलच्या मैदानावरही एक जबरदस्त शक्ती राहिल्या आहेत. विंग कमांडर होण्यापूर्वी, त्यांनी प्रसिद्ध 'मोहन बागान' क्लबचे प्रतिनिधित्व केले आणि भारतासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळल्या. मात्र, त्यांची सर्वात ऐतिहासिक कामगिरी तेव्हा झाली जेव्हा त्यांनी खेळाडूच्या बूटांऐवजी पंचांची शिट्टी हाती घेतली. २०१६ मध्ये, फिफा (FIFA) विश्वचषकाच्या (जॉर्डनमधील १० वर्षांखालील महिला विश्वचषक) अंतिम सामन्यात पंच म्हणून काम करणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय पुरुष किंवा महिला ठरल्या. २०१४ ते २०२४ या दशकात त्यांनी फिफा सहाय्यक पंच म्हणून सेवा बजावली. ज्या गोमंतकीय संयमाने आणि वायुसेनेच्या शिस्तीने त्या आपली लष्करी कर्तव्ये पार पाडतात, त्याच निष्ठेने त्यांनी या 'सुंदर खेळा'चे (Beautiful Game) उच्च दर्जा राखला.
प्रशासकीय आणि एअर ट्रॅफिक कंट्रोल ऑफिसर (ATCO) म्हणून आपल्या प्राथमिक भूमिकेत, उवेना यांनी बागडोगरा, अंबाला आणि एएफएस येलाहंका सारख्या प्रमुख तळांवर विमानांच्या सुरक्षित उड्डाणाचे आणि लँडिंगचे मूक रक्षक म्हणून काम केले आहे. त्यांची सेवा नोंद निर्दोष आहे, ज्यामध्ये २०१९ च्या बालाकोट हवाई हल्ल्यासारख्या उच्च-स्तरावरील मोहिमांदरम्यान बजावलेल्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेचा समावेश आहे. त्यांनी बेळगावी येथे 'अग्निवीरवायू'च्या पहिल्या पाच बॅचेससाठी मार्गदर्शक (Instructor) म्हणूनही काम केले आहे आणि २०२१ मध्ये त्यांना 'सीएएस प्रशंसा' (CAS Commendation) देऊन गौरविण्यात आले आहे.
विंग कमांडर उवेना या अभ्यासातही अव्वल आहेत, हे त्यांनी सिद्ध केले आहे की बौद्धिक व्यासंग कधीही थांबत नाही. बी.कॉम, एलएलबी, बी.पी.एड आणि एचआरएममध्ये एम.ए. अशा पदव्या धारण केल्यानंतर, त्या सध्या यूपीईएस डेहराडून येथून पीएच.डी. करत आहेत. त्यांची कथा केवळ वैयक्तिक यशाची नाही; तर पावसाळ्यात फुटबॉल खेळणाऱ्या गोव्यातील प्रत्येक तरुण मुलीसाठी त्या एक प्रेरणा आहेत. मग ते लढाऊ विमान सुरक्षितपणे धावपट्टीवर उतरवणे असो किंवा फिफाच्या मैदानावर निष्पक्ष खेळ सुनिश्चित करणे असो, त्या सासष्टीचा अभिमान सोबत घेऊन चालतात. त्या आधुनिक गोमंतकीय भावनेचे मूर्त रूप आहेत; आपल्या क्रीडा संस्कृतीत खोलवर रुजलेल्या आणि तरीही राष्ट्रसेवेत उंच भरारी घेणाऱ्या.
जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५, (लेखक ज्येष्ठ पत्रकार आणि निवृत्त माहिती अधिकारी आहेत.)