डिजिटल महासत्तेला तांत्रिक बिघाडांचे ग्रहण

Story: विश्वरंग |
17th November, 07:36 pm
डिजिटल महासत्तेला तांत्रिक बिघाडांचे ग्रहण

जगातील सर्वाधिक प्रगत तंत्रज्ञान असलेल्या देशांपैकी एक म्हणून अमेरिकेकडे पाहिले जाते. मात्र, गेल्या आठवडाभरात घडलेल्या चार मोठ्या तांत्रिक बिघाडांनी या प्रतिमेलाच प्रश्न विचारला आहे. बँकिंग सेवा, विमान वाहतूक, हवाई नियंत्रण यंत्रणा आणि ई-मेल सेवांमध्ये निर्माण झालेल्या अडथळ्यांमुळे लाखो वापरकर्त्यांना त्रास सहन करावा लागला. सुमारे दहा हजार विमानांच्या उड्डाणांवरही परिणाम झाला. विशेष म्हणजे, या घटनांमागे सायबर हल्ल्याचा पुरावा नसतानाही अमेरिकेच्या डिजिटल पायाभूत सुविधांमधील त्रुटी उघड झाल्या आहेत.

जेपी मॉर्गन चेस आणि वेल्स फार्गोच्या बँकिंग सेवांमधील अडथळे, युनायटेड एअरलाईन्सच्या वजन आणि संतुलन मोजणाऱ्या प्रणालीतील बिघाड, फेडरल एव्हिएशन अॅडमिनिस्ट्रेशनच्या हवाई नियंत्रण यंत्रणेतील राउटरचे अपयश आणि मायक्रोसॉफ्टच्या आउटलुक, टीम्स व कोपायलट सेवांमधील तांत्रिक समस्या या चार घटनांचे स्वरूप वेगवेगळे होते. मात्र, त्यातून समोर आलेला समान धागा महत्त्वाचा आहे. आधुनिक व्यवस्था जितकी तंत्रज्ञानावर अवलंबून होत आहे, तितकीच ती तांत्रिक बिघाडांपुढे असुरक्षित बनत आहे.

या घटनांकडे केवळ काही कंपन्यांच्या तांत्रिक चुका म्हणून पाहणे पुरेसे ठरणार नाही. उदाहरणार्थ, विमान वाहतुकीतील हवाई नियंत्रण यंत्रणा काही तास ठप्प झाली, तर त्याचा परिणाम केवळ विमानतळांपुरता मर्यादित राहत नाही. हजारो प्रवासी, विमान कंपन्या, मालवाहतूक आणि संपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेचे वेळापत्रक विस्कळीत होते. बँकिंगमधील अडथळ्यांमुळे नागरिकांना स्वतःच्या पैशांपर्यंत पोहोचण्यात अडचणी येतात. म्हणजेच, डिजिटल यंत्रणांमधील बिघाड आता केवळ तांत्रिक विभागाचा प्रश्न राहिलेला नाही; तो थेट सार्वजनिक जीवनाशी जोडला गेला आहे.

यातील आणखी एक चिंताजनक बाब म्हणजे अनेक महत्त्वाच्या सेवा काही मोजक्या तंत्रज्ञान प्रणालींवर अवलंबून आहेत. मायक्रोसॉफ्टसारख्या कंपनीच्या सेवांमध्ये अडथळा निर्माण झाला, तर शाळा, रुग्णालये, बँका आणि सरकारी कार्यालयांच्या कामकाजावर परिणाम होऊ शकतो. याचा अर्थ डिजिटल सुविधा वाढवताना पर्यायी व्यवस्था उभारण्याकडे पुरेसे लक्ष दिले गेले आहे का, हा प्रश्न उपस्थित होतो.

सायबर हल्ला नसणे ही दिलासादायक बाब असली, तरी त्यामुळे धोका संपत नाही. उलट, कोणत्याही बाह्य हल्ल्याशिवाय केवळ सॉफ्टवेअरमधील त्रुटी, हार्डवेअरचे अपयश किंवा कंत्राटदाराच्या चुकीमुळे देशव्यापी सेवा विस्कळीत होऊ शकतात, हे या घटनांनी दाखवून दिले आहे. त्यामुळे सुरक्षेबरोबरच यंत्रणेची विश्वासार्हता, नियमित चाचणी आणि पर्यायी कार्यप्रणाली विकसित करणे आवश्यक आहे.