रशिया-युक्रेन युद्धाला चार वर्षांहून अधिक काळ लोटला असला तरी संघर्षाची तीव्रता कमी झालेली नाही. उलट, आता युद्ध सीमारेषेपुरते मर्यादित न राहता एकमेकांच्या सामरिक आणि आर्थिक पायाभूत सुविधांवर थेट हल्ल्यांपर्यंत पोहोचले आहे. युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांनी रशियातील तेल शुद्धीकरण प्रकल्प, लष्करी हवाई तळ आणि ड्रोन तळांवर लांब पल्ल्याचे हल्ले केल्याचा दावा केला आहे. या कारवायांमुळे युद्धाने आणखी एक धोकादायक वळण घेतल्याचे स्पष्ट होते.
झेलेन्स्की यांच्या म्हणण्यानुसार, सारातोव ऑइल रिफायनरी, एंगेल्स लष्करी हवाई तळ, कालुगा भागातील तेल साठा केंद्र आणि ब्रायंस्कमधील ड्रोन साठवण व प्रक्षेपण केंद्रांना लक्ष्य करण्यात आले. विशेष म्हणजे यापैकी काही ठिकाणे आघाडीच्या सीमारेषेपासून तब्बल ६०० किलोमीटरपेक्षा अधिक अंतरावर आहेत. याचा अर्थ युक्रेनने केवळ संरक्षणात्मक भूमिका न घेता रशियाच्या युद्धयंत्रणेवर थेट दबाव आणण्याची रणनीती स्वीकारली आहे.
या हल्ल्यांचे महत्त्व केवळ लष्करी नाही, तर आर्थिकही आहे. तेल शुद्धीकरण प्रकल्प आणि इंधन साठे हे कोणत्याही युद्धातील महत्त्वाचे आधारस्तंभ असतात. अशा ठिकाणांवर हल्ले झाल्यास सैन्याच्या रसद व्यवस्थेवर परिणाम होऊ शकतो. त्याचबरोबर ड्रोन तळांवर हल्ला करून रशियाच्या वाढत्या ड्रोन क्षमतेलाही आव्हान देण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.
युक्रेनची ही रणनीती ‘युद्ध जिथून सुरू झाले, तिथेच परत नेण्याची’ असल्याचे झेलेन्स्की यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, रशियाला स्वतःच्या भूभागावर युद्धाची किंमत मोजावी लागली तरच त्याच्या आक्रमक कारवायांवर परिणाम होईल. त्यामुळे लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांचा आणि ड्रोनचा वापर वाढवण्यावर युक्रेनचा भर आहे.
मात्र या रणनीतीत धोकेही तितकेच मोठे आहेत. रशिया अशा हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून अधिक व्यापक आणि तीव्र कारवाया करू शकतो. आतापर्यंत ऊर्जा केंद्रे, शहरे आणि नागरी पायाभूत सुविधांवर झालेल्या हल्ल्यांमुळे दोन्ही देशांना मोठे नुकसान सहन करावे लागले आहे. त्यामुळे संघर्ष आणखी चिघळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
या घडामोडींमधून आधुनिक युद्धाचे बदलते स्वरूपही स्पष्ट होते. रणांगणावरील सैनिकांइतकेच आता ड्रोन, लांब पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे आणि ऊर्जा पायाभूत सुविधा हे निर्णायक घटक ठरत आहेत. विरोधकाच्या अर्थव्यवस्थेला आणि लष्करी पुरवठा साखळीला लक्ष्य करणे ही युद्धातील नवी रणनीती बनत आहे.
- सचिन दळवी