एका घनदाट आणि हिरव्यागार जंगलात चिव नावाची एक अतिशय चपळ चिमणी आणि गज्जू नावाचा एक अवाढव्य हत्ती राहत होते. हे जंगल इतके सुंदर होते की तिथे उंचच उंच झाडे, झुळझुळ वाहणारे झरे आणि रंगीबेरंगी फुले होती. चिव चिमणी एका जुन्या वडाच्या झाडावर आपले छोटेसे घरटे बांधून राहायची, तर गज्जू हत्ती त्याच झाडाच्या सावलीत विश्रांती घ्यायचा. गज्जू हत्ती मनाने खूपच दयाळू आणि प्रेमळ होता, पण त्याच्याकडे एक सवय होती जी कधीकधी इतरांसाठी त्रासदायक ठरायची. गज्जू जेव्हा चालायचा, तेव्हा तो अगदी राजासारखा डुलत, आकाशाकडे बघत चालायचा. त्याला वाटायचे की तो या जंगलातील सर्वात मोठा प्राणी आहे, त्यामुळे रस्त्यातील लहान प्राणी त्याला बघून स्वतःहून बाजूला होतील. त्याला खाली बघण्याची सवयच नव्हती.
एके दिवशी निसर्गाचे रूप अचानक बदलले. दुपारच्या वेळी काळेकुट्ट ढग जमा झाले आणि जंगलात मुसळधार पाऊस सुरू झाला. विजांचा कडकडाट आणि पावसाचा जोराचा आवाज यामुळे सगळीकडे पाणीच पाणी झाले. चिव चिमणी आपल्या घरट्यात पंख सावरत बसली होती आणि पावसाचा आनंद घेत होती. त्याच वडाच्या झाडाच्या मुळाशी मुंग्यांचे एक छोटेसे पण अतिशय सुंदर वारूळ होते. सर्व मुंग्या पावसापासून वाचण्यासाठी आपल्या वारुळात साठवलेले अन्न घेऊन सुरक्षित बसल्या होत्या. पाऊस थांबल्यावर सगळीकडे चिखल झाला आणि झाडांच्या पानांवरून पाण्याचे थेंब टप-टप गळू लागले.
थोड्या वेळाने गज्जू हत्ती झोपेतून जागा झाला. पाऊस थांबल्यामुळे त्याला भूक लागली होती, म्हणून तो काहीतरी खाण्यासाठी डुलत डुलत चालू लागला. नेहमीप्रमाणे त्याचे लक्ष वरच्या झाडांच्या फांद्यांकडे होते. चिव चिमणीने घरट्यातून पाहिले की गज्जूचे मोठे पाऊल सरळ त्या मुंग्यांच्या वारुळाच्या दिशेने पडणार आहे. ती घाबरली आणि जोरात ओरडली, "गज्जू दादा! थांब! पाय खाली टेकवू नकोस, खाली बघ!" पण चिवचा आवाज पावसाच्या उरलेल्या आवाजात गज्जूला नीट ऐकू गेला नाही. गज्जूने आपला वजनदार पाय बरोबर त्या वारुळावर ठेवला. एका क्षणात मुंग्यांचे ते सुंदर घर मोडून चिखलात मिसळले.
पायाखाली काहीतरी चिरडल्याचा भास झाल्यावर गज्जू थांबला. चिव चिमणी तातडीने खाली उडून आली आणि म्हणाली, "गज्जू दादा, बघ हे काय झाले! मी तुला ओरडून सांगत होते, पण तू खाली पाहिलेच नाहीस." गज्जूने खाली पाहिले तेव्हा त्याला दिसले की शेकडो मुंग्या चिखलातून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत होत्या आणि त्यांचे घर पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. गज्जूला खूप वाईट वाटले. चिव म्हणाली, "गज्जू दादा, तू हे मुद्दाम केले नाहीस हे मला ठाऊक आहे, पण तुझ्या एका छोट्याशा बेसावधपणामुळे कोणाचे तरी घर तुटले. आपण मोठे असलो तरी आपले पाय कुठे पडतात याकडे लक्ष द्यायला हवे."
गज्जू हत्तीचे डोळे पाणावले. त्याने तात्काळ आपली लांब सोंड खाली नेली आणि अतिशय हळुवारपणे मुंग्यांच्या वरचा चिखल बाजूला केला. त्याने जंगलातून काही मोठी आणि कोरडी पाने आणली आणि मुंग्यांसाठी एक सुरक्षित आडोसा तयार केला, जेणेकरून त्यांना पुन्हा घर बांधता येईल. त्याने मुंग्यांची माफी मागितली. मुंग्यांनी गज्जूचे मोठे मन पाहून त्याला माफ केले. त्या दिवसापासून गज्जू हत्तीमध्ये मोठा बदल झाला. आता तो चालताना प्रत्येक पाऊल जपून टाकू लागला. त्याने चिव चिमणीचे आभार मानले कारण तिने त्याला केवळ एका संकटाची जाणीव करून दिली नव्हती, तर जबाबदारीने वागण्याचा एक मोठा धडा शिकवला होता. या घटनेनंतर गज्जू आणि चिवची मैत्री पूर्वीपेक्षाही अधिक घट्ट आणि अर्थपूर्ण झाली.
गोष्टीचा बोध: आपण समाजात कितीही मोठे किंवा प्रभावशाली असलो तरी, आपल्या वागण्यामुळे कोणाचेही नुकसान होणार नाही याची काळजी घेणे हे आपले कर्तव्य आहे. सावधगिरी आणि संवेदनशीलता हेच खऱ्या मोठेपणाचे लक्षण आहे.
स्नेहा सुतार
