कॉर्पोरेट जगातील झगमगाट सोडून, जेव्हा एखादी स्त्री मातीच्या कुशीत मुक्या प्राण्यांच्या सानिध्यात आपले आयुष्य समर्पित करते, तेव्हा तिथे केवळ व्यवसाय उरत नाही, तर ते एक 'साधना' बनते. शलाका मुंदडा यांनी उभा केलेला 'पेट्सिटर्स' हा प्रवास केवळ श्वानांचा निवारा नाही, तर तो आत्मीयतेने गुंफलेला माणुसकीचा एक ओलावा आहे.
सेवा क्षेत्रात भांडवल आणि प्रशिक्षणाचे महत्त्व असतेच, पण जिथे मुके प्राणी येतात, तिथे केवळ आत्मीयता आणि संयमच कामी येतो. एम.बी.ए. पदवी, बँकेतील प्रतिष्ठित नोकरी आणि आयटी क्षेत्रातील करिअर... कोणत्याही महिलेसाठी हे एक स्वप्नवत आयुष्य असू शकते. शलाका मुंदडा यांनी हे सर्व अनुभवले, पण त्यांच्या नियतीला काहीतरी वेगळेच अपेक्षित होते.
आपल्या लाडक्या श्वानाच्या उपचारासाठी जेव्हा त्या डॉक्टरकडे जात, तेव्हा तिथल्या प्रत्येक श्वानाच्या डोळ्यांतली आर्तता त्यांनी वाचली. त्यांना जाणवले की, या मुक्या जिवांना केवळ औषधांची नाही, तर प्रेमाच्या सावलीचीही गरज आहे. तिथूनच शलाकाताईंच्या एका नव्या आयुष्याचा 'श्रीगणेशा' झाला.
२४ तासांचे समर्पण आणि विश्वासाचे नाते आपल्याला वाटते की सुट्ट्यांमध्ये श्वानांना सांभाळणे सोपे आहे, पण शलाकाताईंनी यातली खरी व्यथा ओळखली. आपण मालक जेव्हा सहलीला जातो, तेव्हा मागे उरलेला आपला श्वान किती व्याकुळ होतो, हे त्यांनी पाहिले. नातेवाईकांच्या भरवशावर सोडलेले श्वान कित्येकदा नैराश्यात जातात, आजारी पडतात. हे दुःख दूर करण्यासाठी २००८ मध्ये त्यांनी 'पेट्सिटर्स'ची मुहूर्तमेढ रोवली. हा व्यवसाय २४ तासांच्या बांधिलकीचा आहे; इथे 'ऑफिस अवर्स' नसतात, तर केवळ आपल्या लाडक्या पाल्याची काळजी घेणाऱ्या मातेसारखे कर्तव्य असते.
६ पासून ४४ पर्यंतचा माणुसकीचा विस्तार हिंजवडीजवळच्या माण गावात शलाकाताईंच्या वडिलांनी दिलेली जमीन म्हणजे त्यांच्या या स्वप्नासाठी मिळालेला एक भक्कम आधार होता. त्यांचे पती आणि वडील दोघेही इंजिनिअर, त्यामुळे श्वानांच्या सोयीनुसार हवेशीर, उबदार केनेल्स उभे राहिले. ६ श्वानांपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज ४४ केनेल्सपर्यंत पोहोचला आहे. श्वानांसाठी खास स्विमिंग टँक, खेळायला मोकळी जागा आणि उन्हाळ्यात कूलरची सोय... हे सर्व करताना त्यांनी व्यवसायापेक्षा त्यांच्या सुखाचा विचार आधी केला.
संकटांतून तावून सुलाखून निघालेले धैर्य व्यवसाय म्हटला की चढ-उतार आलेच. एकदा तर ऐन दसऱ्याच्या दिवशी सर्व कर्मचारी काम सोडून गेले. डोळ्यांसमोर २६ अबोल जीव आशेने पाहत होते. कोणत्याही सामान्य स्त्रीने कदाचित हार मानली असती, पण शलाकाताई खंबीरपणे उभ्या राहिल्या. त्या स्वतः तिथे राहिल्या आणि त्यांनी सर्व जबाबदारी पेलली. त्याच क्षणी त्यांनी ठरवले की, इथे काम करणारा प्रत्येक माणूस हा आधी 'प्राणीप्रेमी' असावा. आज त्यांच्याकडे ८ असे कर्मचारी आहेत, जे श्वानांचे मलमूत्र साफ करण्यापासून त्यांना भरवण्यापर्यंत सर्व कामे 'भक्ती' म्हणून करतात.
केवळ निवारा नाही, तर एक 'अनुबंध' येथे श्वानाला स्वीकारण्यापूर्वी त्याच्या सवयी, त्याचे आरोग्य आणि त्याचा स्वभाव यांची मालकांशी गप्पा मारून सविस्तर माहिती घेतली जाते. ४.५ महिन्यांच्या पिल्लांपासून ते मोठ्या श्वानांपर्यंत सर्वांसाठी इथे घरासारखे वातावरण असते. 'डेली अॅक्टिव्हिटी चार्ट'द्वारे त्यांच्या आरोग्याची आणि आनंदाची काळजी घेतली जाते. शलाकाताईंनी केवळ अनुभव नाही, तर केनेल मॅनेजमेंटचे रीतसर शिक्षणही घेतले आहे, जे त्यांच्या कामात शिस्त आणते.
शलाका मुंदडा यांच्या या कार्याकडे पाहताना प्रकर्षाने जाणवते की, यश म्हणजे केवळ बँक बॅलन्स नाही, तर दिवसाच्या शेवटी जेव्हा ते ४४ श्वान शेपटी हलवून तुमचे स्वागत करतात, त्यातून मिळणारी कार्यसंतुष्टी खूप मोठी आहे. पुण्यात केनेल्सची गरज मोठी आहे, पण तिथे केवळ जागा असून चालणार नाही, तर शलाकाताईंसारखे 'हृदय' असणे गरजेचे आहे.
मुक्या प्राण्यांची भाषा शब्दांत व्यक्त होत नाही, पण शलाकाताईंसारखी एखादी व्यक्ती जेव्हा त्यांच्यासाठी आपले आयुष्य वेचते, तेव्हा त्या भाषेतून केवळ 'कृतज्ञता' पाझरते.
- स्नेहा सुतार
