मातृत्व म्हणजे एका नव्या जीवाचा आणि नव्या स्वतःचा जन्म. हा सुंदर प्रवास सुखकर व्हावा, यासाठी डॉ. पूनम संभाजी यांनी आहार, प्रसूतीपूर्व तयारी आणि बाळाची काळजी याबद्दल दिलेला हा अमूल्य मार्गदर्शक सल्ला.
आई होणं म्हणजे आयुष्यातला सगळ्यात सुंदर, पण तितकाच जबाबदारीचा प्रवास. गर्भात बाळ वाढत असताना फक्त त्याचं शरीरच नाही, तर आईचं मनही हळूहळू बदलत जातं. “मी तयार आहे का?”, “बाळ आल्यावर सगळं नीट जमेल का?” असे अनेक प्रश्न मनात येणं अगदी स्वाभाविक आहे. पण योग्य माहिती, शांत मन आणि थोडी तयारी असेल, तर हा प्रवास अधिक आनंददायी होऊ शकतो.
१. गर्भधारणेदरम्यान स्वतःकडे लक्ष देणं
आईचं आरोग्य चांगलं असेल, तर बाळाचं आरोग्य आपोआप चांगलं राहातं. संतुलित आहार, पुरेशी विश्रांती, नियमित डॉक्टर तपासणी आणि दिलेल्या सप्लिमेंट्स वेळेवर घेणं खूप महत्त्वाचं आहे. घरच्यांनीही या काळात आईला मानसिक आधार देणं गरजेचं आहे. आई जितकी शांत, तितकं बाळ सुरक्षित.
२. प्रसूतीसाठी आधीच तयारी
गर्भधारणेच्या शेवटच्या महिन्यात “हॉस्पिटल बॅग” तयार ठेवणं उत्तम. बाळासाठी मऊ कपडे, कॅप, मोजे, टॉवेल, डायपर्स आणि आईसाठी आवश्यक वस्तू आधीच तयार ठेवल्या तर अचानक धावपळ टळते. या तयारीमुळे आईला आत्मविश्वास मिळतो.
३. बाळाच्या स्वागतासाठी घराची तयारी
बाळासाठी घरात एखादी शांत, स्वच्छ आणि हवेशीर जागा निवडा. फार तेजस्वी प्रकाश, जोराचा आवाज टाळा. खोलीत धूर, अगरबत्तीचा जास्त वास किंवा धूळ नसावी. बाळासाठी वेगळं मोठं सेटअप लागत नाही. स्वच्छता, उब आणि सुरक्षितता हीच खरी गरज आहे.
४. स्तनपानाबद्दल आधीपासून माहिती
बाळासाठी आईचं दूध हे सर्वोत्तम अन्न आहे. प्रसूतीनंतर पहिल्या एका तासात स्तनपान सुरू करणं फार महत्त्वाचं असतं. सुरुवातीला थोडं अवघड वाटू शकतं, पण योग्य मार्गदर्शन आणि संयम ठेवल्यास सगळं सुरळीत जमतं. “माझं दूध पुरेसं आहे का?” हा प्रश्न जवळजवळ प्रत्येक नव्या आईला पडतो. बहुतेक वेळा उत्तर असतं, हो, नक्कीच आहे!
५. नवजात बाळ कसं असतं, हे समजून घ्या
नवजात बाळ खूप वेळ झोपतं, थोडं थोडं दूध घेतं आणि वारंवार रडतं, हे सगळं सामान्य आहे. पहिल्या काही दिवसांत बाळाचं पोट, शौच, मूत्र यामध्ये बदल होत राहतात. प्रत्येक बाळ वेगळं असतं, त्यामुळे तुलना करण्यापेक्षा बाळाच्या गरजांकडे लक्ष द्या.
६. “परफेक्ट आई” होण्याचा ताण घेऊ नका
सोशल मीडियावर दिसणारं सगळंच खरं नसतं. प्रत्येक आई कधी ना कधी थकते, गोंधळते, रडते हे सगळं ठीक आहे. मदत मागणं ही कमजोरी नाही, तर शहाणपणाचं लक्षण आहे. स्वतःसाठी थोडा वेळ काढणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.
७. डॉक्टरांना कधी संपर्क करावा?
गर्भधारणेदरम्यान किंवा बाळ जन्मल्यानंतर काहीही शंका वाटल्यास, “थांबूया” असं न करता डॉक्टरांशी लगेच संपर्क साधा. वेळेवर सल्ला घेतल्याने अनेक अडचणी टाळता येतात.
आई होणं म्हणजे स्वतःला थोडं मागे ठेवून, एका नवीन जीवासाठी पुढे येणं. हा प्रवास परिपूर्ण नसतो, पण तो खूप सुंदर असतो. योग्य माहिती, प्रेम आणि संयम यांच्या सोबत हा प्रवास नक्कीच सुखकर होईल.
- डॉ. पूनम संभाजी
बालरोगतज्ज्ञ, (Pediatrician) MBBS, DCH, PGPN, IYMC
