कर्णधार हरमनप्रीत कौर हिच्या नेतृत्वाखाली टीम इंडियाने महिला विश्वचषक २०२५ जिंकून जगाला आपली ताकद दाखवली. पण या विजयामागे जो व्यक्ती शांतपणे, प्रकाशझोतापासून दूर राहून संघाला घडवत होता, तो म्हणजे मुख्य प्रशिक्षक अमोल मुजुमदार. भारतीय महिला संघाच्या पुनर्जागरणात आणि विश्वविजेतेपदाच्या प्रवासात मुजुमदार यांचा वाटा अत्यंत मोलाचा आहे.
मुजुमदार यांचा जन्म ११ नोव्हेंबर १९७४ रोजी मुंबईत झाला. त्यांना सुरुवातीपासूनच महान क्रिकेटपटू सचिन तेंडुलकर आणि विनोद कांबळी यांच्यासह प्रशिक्षण घेण्याची संधी मिळाली.
मुजुमदार यांनी मुंबई संघाकडून १९९३ मध्ये रणजी ट्रॉफीमध्ये पदार्पण केले. त्या सामन्यात त्यांनी पहिल्या डावात २६० धावांची भव्य खेळी करून इतिहास घडवला. मुजुमदार यांचे करिअर भारतीय क्रिकेटमधील ‘अनसंग हिरो’च्या कथेप्रमाणे आहे. त्यांना कधीही भारताकडून कसोटी किंवा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये खेळण्याची संधी मिळाली नाही. त्यांनी प्रथम श्रेणीतील १७१ सामन्यांत ३० शतके आणि ६० अर्धशतकांसह ११,१६७ धावा केल्या. यामध्ये त्यांची सरासरी ४८.१३ होती.
सचिन, द्रविड, लक्ष्मण, गांगुली आणि सहेवाग यांच्या काळात भारतीय संघात जागा मिळवणे फारच कठीण होते. त्यामुळे मुजुमदार यांचे करिअर राष्ट्रीय पातळीवर फुलले नाही, पण देशांतर्गत क्रिकेटच्या इतिहासात ते दंतकथा बनले.
क्रिकेटमधील खेळाडू म्हणून ते २०१४ मध्ये निवृत्त झाले. पण त्यांच्या क्रिकेटप्रेमाला विराम नव्हता. त्यांनी लगेच कोचिंग क्षेत्रात पाऊल ठेवले. सुरुवातीला त्यांनी मुंबई रणजी संघाच्या प्रशिक्षक मंडळात काम केले, नंतर भारतातील विविध वयोगटातील संघांसाठी (१९ वर्षांखाली, २३ वर्षांखाली) बॅटिंग कन्सल्टंट म्हणून सेवा दिली. त्यांनी आरसीबी (आयपीएल संघ) आणि राजस्थान रॉयल्स यांसारख्या फ्रँचायझींना बॅटिंग कोच म्हणून मार्गदर्शन केले.
२०२३ मध्ये अमोल मुजुमदार यांची भारतीय महिला क्रिकेट संघाच्या मुख्य प्रशिक्षकपदी नियुक्ती झाली. त्यावेळी संघाला सातत्याची कमतरता भासत होती. हरमनप्रीत कौर, स्मृती मनधाना, जेमिमा रॉड्रिग्ज यांसारख्या स्टार खेळाडू असूनही संघ निर्णायक क्षणी ढासळत होत्या. मुजुमदार यांनी हे चित्र बदलले. त्यांनी खेळाडूंच्या मानसिक ताकदीवर आणि रणनितीच्या स्पष्टतेवर भर दिला. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली संघाने फिटनेस, फील्डिंग आणि बॅटिंग टेम्पो या तीन आघाड्यांवर क्रांतिकारी बदल घडवून आणले. प्रत्येक खेळाडूसाठी स्वतंत्र रोल-क्लॅरिटी प्लॅन तयार करण्यात आला. सामना जिंकण्याची टीम माइंडसेट तयार केली. स्थानिक महिला क्रिकेटमधील तरुण खेळाडूंना संघासोबत जोडून बेंच स्ट्रेंथ वाढवली.
२०२५ चा महिला विश्वचषक हा भारतीय महिला क्रिकेटसाठी ऐतिहासिक ठरला. हरमनप्रीत कौरच्या नेतृत्वाखाली टीम इंडियाने आत्मविश्वास, आक्रमकता आणि शिस्त या तीन स्तंभांवर उभा राहून विजेतेपद मिळवले.
विश्वचषक जिंकल्यानंतर मुजुमदार यांच्यावर कौतुकाचा वर्षाव झाला. मुजुमदार यांनी केवळ एक प्रशिक्षक म्हणून नव्हे, तर एक मार्गदर्शक आणि तत्त्वज्ञ म्हणून भारतीय महिला क्रिकेटमध्ये नवा अध्याय लिहिला आहे. मुजुमदार हे क्रिकेटच्या शांत क्रांतीचे दूत आहेत. त्यांच्या संयमी, व्यावहारिक आणि शास्त्रशुद्ध दृष्टिकोनामुळे भारतीय महिला संघाने ‘प्रतिभा ते परिपूर्णता’ असा प्रवास पूर्ण केला.
- प्रवीण साठे, लेखक दै. गोवन वार्ताचे उपसंपादक आहेत.
