अाजच्या डिजिटल युगात सोशल मीडिया हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत अनेक महिलांच्या हातात मोबाईल असतो. इन्स्टाग्राम, फेसबुक, युट्यूब यांसारख्या माध्यमांवरून माहिती मिळवणे, मनोरंजन करणे, नवीन गोष्टी शिकणे, मैत्रिणींशी संवाद साधणे असे अनेक फायदे नक्कीच आहेत. मात्र, याच सोशल मीडियाच्या आभासी जगात आपण नकळत स्वतःची तुलना इतरांशी करू लागलो आहोत का, हा विचार करण्याची वेळ आली आहे.
इन्स्टाग्रामवर नजर टाकली की सुंदर घरे, आकर्षक कपडे, महागड्या गाड्या, परदेशातील सहली, हॉटेलमधील जेवण, उत्तम मेकअप आणि सतत हसतमुख दिसणारी माणसे नजरेस पडतात. अनेक महिलांचे व्हिडिओ आणि रील्स पाहताना त्यांचे आयुष्य किती सुंदर, आनंदी आणि परिपूर्ण आहे, असे वाटते. मात्र, या चमकदार चित्रामागचे वास्तव आपल्याला दिसतेच असे नाही. एखादा सुंदर फोटो काढण्यासाठी अनेक प्रयत्न केलेले असतात. योग्य प्रकाशयोजना, कॅमेरा अँगल, फिल्टर्स, एडिटिंग आणि अनेकदा पुन्हा पुन्हा केलेले चित्रीकरण यांनंतर तो एक फोटो किंवा व्हिडिओ तयार होतो. त्यामुळे सोशल मीडियावर दिसणारे प्रत्येक चित्र म्हणजे संपूर्ण सत्य नसते.
तुलनेच्या चक्रात अडकू नका!
अनेकदा एखाद्या मैत्रिणीने परदेशात फिरतानाचा फोटो टाकला की आपल्यालाही तशी सहल करावीशी वाटते. कुणी महागडी साडी किंवा दागिने घेतले की आपल्याकडेही तसेच असावे, असे वाटते. कुणाचे घर सुंदर दिसले की आपल्या घरातील उणिवा जाणवू लागतात. विशेषतः गृहिणी, नोकरदार महिला आणि तरुण मुली नकळत अशा तुलनेच्या चक्रात अडकतात.
यातून स्वतःबद्दल न्यूनगंड निर्माण होऊ शकतो. आपल्याकडे पुरेसे पैसे नाहीत, आपले रूप सुंदर नाही, आपले आयुष्य इतरांसारखे आनंदी नाही, अशा भावना मनात घर करू लागतात. मात्र, प्रत्येकाचे आयुष्य, परिस्थिती, जबाबदाऱ्या आणि प्राधान्यक्रम वेगवेगळे असतात. दुसऱ्यांच्या आयुष्यातील निवडक सुंदर क्षणांशी आपल्या संपूर्ण आयुष्याची तुलना करणे योग्य नाही.
रील्सच्या नादात वेळेचे भान हरवू नका!
मनोरंजनासाठी सुरू केलेले इन्स्टाग्राम अनेकदा तासन्तास आपल्याला त्यात गुंतवून ठेवते. एक रील पाहताना दुसरी, दुसरी पाहताना तिसरी, असे करत वेळ कसा निघून जातो हे लक्षातही येत नाही. घरातील कामे, मुलांकडे लक्ष देणे, स्वतःसाठी वेळ काढणे, व्यायाम किंवा वाचन यांसारख्या गोष्टी मागे पडतात. सतत मोबाईल पाहण्याची सवय झोपेवर आणि एकाग्रतेवरही परिणाम करू शकते.
त्यामुळे सोशल मीडियासाठी ठरावीक वेळ निश्चित करणे गरजेचे आहे. जेवताना, कुटुंबीयांशी बोलताना किंवा झोपण्यापूर्वी मोबाईलपासून थोडे दूर राहणे फायदेशीर ठरू शकते. आपल्या वेळेवर आणि सवयींवर नियंत्रण ठेवणे ही आजच्या काळाची महत्त्वाची गरज आहे.
डिजिटल सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष नको!
सोशल मीडियाचा वापर करताना महिलांनी वैयक्तिक सुरक्षिततेची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आपला घराचा पत्ता, मोबाईल क्रमांक, आर्थिक व्यवहारांची माहिती, प्रवासाचे तपशील किंवा मुलांची वैयक्तिक माहिती सार्वजनिकपणे शेअर करणे टाळावे. अनोळखी व्यक्तींच्या फ्रेंड रिक्वेस्ट स्वीकारताना सावध राहावे. संशयास्पद लिंकवर क्लिक करू नये. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला ओटीपी, पासवर्ड किंवा बँक खात्याची माहिती देऊ नये. सोशल मीडियावरील प्रत्येक माहिती खरी असतेच असे नाही. त्यामुळे कोणतीही माहिती पुढे पाठवण्यापूर्वी तिची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे.
सोशल मीडिया शत्रू नाही, वापर महत्त्वाचा!
अर्थात, इन्स्टाग्राम किंवा इतर सोशल मीडिया माध्यमे पूर्णपणे वाईट आहेत असे नाही. अनेक महिला या माध्यमांचा उपयोग स्वतःचे कौशल्य दाखवण्यासाठी, व्यवसाय वाढवण्यासाठी, घरगुती उद्योगांच्या जाहिरातीसाठी, पाककला, कला, हस्तकला, आरोग्यविषयक माहिती आणि विविध नवीन गोष्टी शिकण्यासाठी करतात. योग्य वापर केला तर सोशल मीडिया महिलांसाठी संधींचे मोठे व्यासपीठ ठरू शकते.
मात्र, कोणाचेही अनुकरण करताना स्वतःची ओळख हरवू नये. आपल्या दिसण्यावर, आर्थिक परिस्थितीवर किंवा जीवनशैलीवरून स्वतःचे मूल्य ठरवू नये. फिल्टर लावलेल्या चेहऱ्यापेक्षा आपला नैसर्गिक चेहरा सुंदर आहे आणि कृत्रिमरीत्या सजवलेल्या आयुष्यापेक्षा आपले साधे, समाधानी आयुष्य अधिक मौल्यवान आहे, हे लक्षात ठेवले पाहिजे.
शेवटी एकच लक्षात ठेवूया, इन्स्टाग्रामवर दिसणारे आयुष्य हे अनेकदा काही सेकंदांचे आकर्षक चित्र असते; पण आपले खरे आयुष्य हे अनुभवांनी, नात्यांनी, जबाबदाऱ्यांनी आणि छोट्या छोट्या आनंदांनी बनलेले असते. सोशल मीडियाचा आनंद जरूर घ्या, नवीन गोष्टी शिका, स्वतःला व्यक्त करा; पण त्यासाठी स्वतःच्या आयुष्याकडे दुर्लक्ष करू नका. कारण इतरांच्या आयुष्याला लाईक देण्याच्या नादात स्वतःच्या आयुष्यातील आनंद हरवू नका!



