पणजी : सार्वजनिक जीवनातील अनेक दशकांच्या प्रवासात कॉंग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्या सोनिया गांधी यांनी केवळ राजकीय चढ-उतारच पाहिले नाहीत, तर वैयक्तिक आयुष्यातील अत्यंत कठीण आणि संवेदनशील आरोग्यसंकटांचाही खंबीरपणे सामना केला आहे. आपल्या ‘Belonging: A Journey of Love’ या आत्मचरित्रातून त्यांनी आपल्या आजारपणाच्या प्रवासातील अनेक अनकही पैलू वाचकांसमोर उलगडले आहेत. यामध्ये दमा आणि अॅलर्जीच्या तक्रारींपासून ते स्तनाच्या कर्करोगाशी दिलेल्या लढ्यापर्यंत आणि एका रॅलीदरम्यान झालेल्या अपघातातील खांद्याच्या फ्रॅक्चरपर्यंतच्या सर्व घटनांचा त्यांनी मोकळेपणाने उल्लेख केला आहे. या प्रवासात दिल्लीच्या प्रदूषणापासून मिळालेला दिलासा आणि गोव्याच्या निसर्गाने दिलेली साथ याचेही त्यांनी विशेष वर्णन केले आहे.

दिल्लीतील हिवाळ्यातील वाढते प्रदूषण सोनिया गांधी यांच्यासाठी नेहमीच मोठे आव्हान ठरले आहे. श्वसनाचा त्रास, दमा आणि अॅलर्जीच्या वाढत्या तक्रारींमुळे हिवाळ्यातील दिल्लीचे वातावरण त्यांना असह्य होत असे. अशा परिस्थितीत गोव्याने त्यांना मोठा दिलासा दिल्याचे त्यांनी आत्मचरित्रात नमूद केले आहे. वर्षातून अनेकदा त्या कुटुंबीय किंवा मित्रपरिवारासोबत काही दिवसांसाठी गोव्याला जात असत. गोव्याची स्वच्छ हवा, निसर्गरम्य वातावरण आणि शांत समुद्रकिनारे हे त्यांच्यासाठी एक प्रकारचे नैसर्गिक उपचारच ठरले.

सकाळी आणि संध्याकाळी गर्दी नसलेल्या समुद्रकिनाऱ्यावर लांबवर फेरफटका मारणे, सुंदर झाडे आणि हिरव्यागार झुडपांमधून जाणाऱ्या मार्गांवर सायकल चालवणे, तसेच मोकळ्या वातावरणात निवांत बसून स्वच्छ हवेचा श्वास घेणे, या साध्या परंतु मनमोहक गोष्टींमुळे मनाला विलक्षण प्रसन्नता मिळत असे, असे त्यांनी लिहिले आहे. विविध शस्त्रक्रियांनंतर शरीर काहीसे नाजूक झाले असताना दिल्लीच्या प्रदूषित वातावरणापासून दूर गोव्यात घालवलेला प्रत्येक क्षण त्यांच्यासाठी आरोग्यासोबतच मानसिक समाधान आणि उभारी देणारा ठरत असे.

आरोग्याच्या या प्रवासात स्तनाच्या कर्करोगावरील उपचारांचा टप्पा अत्यंत महत्त्वाचा होता. या उपचारांसाठी त्यांनी अमेरिकेतील नामांकित मेमोरियल स्लोन केटरिंग रुग्णालयाऐवजी इटलीतील मिलान आणि नेदरलँड्समधील रॉटरडॅम येथील रुग्णालयांची निवड का केली, याचेही स्पष्टीकरण त्यांनी दिले आहे. भारतात उपचार सुरू असताना २०१० मध्ये त्यांनी मिलान येथील युरोपियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ऑन्कॉलॉजीमध्ये शस्त्रक्रिया करण्याचा निर्णय घेतला. स्तनाच्या कर्करोगावरील उपचारांसाठी आणि क्लिनिकल संशोधनासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या या संस्थेची स्थापना प्रख्यात तज्ज्ञ डॉ. उम्बर्टो वेरोनेसी यांनी केली होती. त्यांनीच सोनिया गांधी यांच्यावर शस्त्रक्रिया केली. भूल दिल्यानंतर शुद्धीवर येत असताना डॉ. वेरोनेसी यांनी आपल्याला सर्व काही सुरळीत पार पडल्याचे आणि कोणताही अवशेष शिल्लक नसल्याचे सांगितल्यानंतर मिळालेला दिलासा त्यांनी पुस्तकात शब्दबद्ध केला आहे.

शस्त्रक्रियेनंतर एक वर्षाने नियमित तपासणीमध्ये त्यांच्या स्वादुपिंडात एक गाठ आढळून आली. त्यानंतर रॉटरडॅम येथील इरास्मस टीचिंग हॉस्पिटलमध्ये स्वादुपिंडाचे प्रसिद्ध शल्यचिकित्सक डॉ. कॅस्पर व्हॅन इजिक यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांच्यावर उपचार करण्यात आले. गाठ कर्करोगाच्या आधीच्या अवस्थेतच निदान झाल्यामुळे आपण भाग्यवान ठरलो, असे नमूद करत त्यांनी यासाठी दिल्लीतील सर गंगाराम रुग्णालयातील डॉक्टरांचे आभार मानले आहेत. परदेशातील ही केंद्रे निवडण्यामागे खाजगीपणा जपणे हे प्रमुख कारण होते. आपण सार्वजनिक जीवनातील व्यक्ती असलो तरी आपल्या आजाराची माध्यमांमध्ये चर्चा होणे वेदनादायक आणि संतापजनक वाटते, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली आहे. तसेच मिलानच्या बाहेरील भागात असलेल्या या संस्थेमुळे त्यांच्या बहिणी नादिया आणि अनुष्का जवळ राहू शकणार होत्या, ही कौटुंबिक जवळीकही निर्णयामागील महत्त्वाचे कारण ठरले.





