गणपती बाप्पाच्या विसर्जनाचा दिवस होता. सकाळपासूनच गावात उत्साहाचे वातावरण होते. ढोल-ताशांचा आवाज आणि बाप्पाच्या जयघोषाने सगळा परिसर दुमदुमून गेला होता. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर आनंद दिसत होता. काव्या आपल्या बाबांसोबत गणपती बाप्पाच्या विसर्जनासाठी नदीच्या घाटावर आली होती. बाप्पाची सुंदर मूर्ती पाहून तिच्या चेहऱ्यावर आनंद उमटला. “गणपती बाप्पा मोरया! पुढच्या वर्षी लवकर या!” असे काव्या आनंदाने म्हणाली. विसर्जनाची मिरवणूक पुढे गेली आणि काही वेळाने काव्या व तिचे बाबा घाटाजवळ पोहोचले. पण तिथे पोहोचताच काव्याच्या चेहऱ्यावरचा आनंद नाहीसा झाला.
नदीच्या काठावर सर्वत्र कचरा पडलेला होता. प्लास्टिकच्या पिशव्या, फुलांचे हार, सजावटीचे सामान, कागद, थर्माकोल आणि इतर वस्तू पाण्यात व किनाऱ्यावर विखुरलेल्या होत्या. बाबांनी आजूबाजूला पाहिले आणि दुःखी होत म्हणाले, “अरे देवा! काय चाललंय हे?” काव्यानेही नदीकडे पाहिले आणि तिला खूप वाईट वाटले. ती म्हणाली, “काय ना बाबा... खरंच किती कचरा केला लोकांनी! आपण ज्या बाप्पाला इतक्या भक्तीने निरोप देतो, त्याच नदीला आपण घाण करतोय. हे बघून मला खूप वाईट वाटतंय.” बाबा तिला समजावत म्हणाले, “हो बाळ. देवाची पूजा करणे म्हणजे फक्त आरती करणे नाही. आपल्या आजूबाजूच्या निसर्गाची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. नदी, तलाव, समुद्र हे आपल्या जीवनाचा भाग आहेत.” काव्याने हात जोडले आणि नदीकडे पाहत म्हणाली, “देवा, माफ कर. माझ्याकडून काही चूक झाली असेल तर मला माफ कर. पण आता ही नदी स्वच्छ ठेवण्यासाठी मी नक्की प्रयत्न करेन.”
बाबांनी तिच्या डोक्यावरून हात फिरवत म्हटले, “हो बाळ, आपण तसेच मागू. आणि फक्त मागून थांबायचं नाही, काहीतरी करूनही दाखवायचं.” काव्याने आश्चर्याने विचारले, “पण बाबा, आपण दोघं एवढा कचरा कसा साफ करणार?” बाबा हसले आणि म्हणाले, “सुरुवात दोन माणसांनी झाली तरी चालते. महत्त्वाचं म्हणजे सुरुवात झाली पाहिजे.” काव्या उत्साहाने म्हणाली, “हो बाबा! चला, आपण आता साफ करूया.” बाबा म्हणाले, “हो बाळ, चल तू कर. मी झाडू घेऊन येतो.” बाबा जवळच्या घरी गेले आणि झाडू, कचऱ्याच्या पिशव्या आणि हातमोजे घेऊन आले. काव्यानेही हातमोजे घातले आणि दोघांनी मिळून कचरा गोळा करायला सुरुवात केली. काव्या प्लास्टिकच्या बाटल्या आणि पिशव्या वेगळ्या करत होती, तर बाबा फुले, कागद आणि इतर कचरा गोळा करत होते.
काही वेळाने तिथून जाणाऱ्या लोकांचे लक्ष त्यांच्याकडे गेले. एक काका थांबून म्हणाले, “काय करताय तुम्ही?” काव्या हसून म्हणाली, “काका, नदी स्वच्छ करत आहोत. आपण बाप्पाला निरोप देतो, पण त्यानंतर ही नदी घाण ठेवणं योग्य आहे का?” काका काही क्षण शांत राहिले. त्यांनी आजूबाजूला पाहिले आणि म्हणाले, “तुझं म्हणणं बरोबर आहे बाळ.” तेही काव्या आणि बाबांना मदत करू लागले. थोड्याच वेळात आणखी दोन-तीन मुले तिथे आली. “काव्या, तू काय करतेयस?” असे तिच्या मैत्रिणीने विचारले. काव्या म्हणाली, “नदी साफ करतेय. तू पण ये. आपण सगळे मिळून केली तर पटकन स्वच्छ होईल.” मैत्रीण लगेच म्हणाली, “हो! आम्हीही मदत करतो.” मुलांनी कचरा गोळा करण्यास सुरुवात केली. कुणी प्लास्टिक वेगळे केले, कुणी कागद गोळा केला, तर कुणी फुलांचा कचरा एका बाजूला जमा केला.
काव्याचे बाबा सगळ्यांकडे पाहून म्हणाले, “मुलांनो, तुम्ही एक गोष्ट लक्षात ठेवा. उत्सव साजरा करणे चुकीचे नाही. उलट उत्सव आनंदाने साजरा केला पाहिजे. पण उत्सवामुळे पर्यावरणाला त्रास होणार नाही, याची काळजी घेणेही आपली जबाबदारी आहे.” काव्या लगेच म्हणाली, “हो बाबा! पुढच्या वर्षी आपण बाप्पासाठी पर्यावरणपूरक सजावट करू. प्लास्टिकचा वापर कमी करू आणि विसर्जनानंतरचा कचरा नदीत टाकणार नाही.” बाबा म्हणाले, “अगदी बरोबर. आणि शक्य असेल तिथे कृत्रिम तलाव किंवा घरच्या घरी विसर्जनासारखे पर्यावरणपूरक पर्यायही वापरता येतील.” काव्या आनंदाने म्हणाली, “मग आपण आपल्या मित्रांनाही हे सांगूया!” बाबा हसले आणि म्हणाले, “हो, तू तुझ्या मित्रांनाही सांगू शकतेस. आपल्या कृतीतून इतरांना प्रेरणा मिळाली, तर त्यापेक्षा चांगली गोष्ट कोणती?”
काव्या आपल्या मित्रांकडे वळली आणि म्हणाली, “मित्रांनो, आपण सगळ्यांना एक संदेश देऊया. गणपती बाप्पाला भक्तीने निरोप द्या, पण निसर्गाला कचऱ्याचा निरोप देऊ नका!” सगळ्या मुलांनी एकत्र घोषणा दिली, “गणपती बाप्पा मोरया! निसर्गाचे रक्षण करूया!” काही वेळाने घाटाचा परिसर बराच स्वच्छ झाला आणि नदीचे पाणी पुन्हा स्वच्छ दिसू लागले. काव्याने नदीकडे पाहिले आणि तिच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे हास्य उमटले. ती बाबांना म्हणाली, “बाबा, आज मला एक गोष्ट समजली.” बाबांनी विचारले, “काय?” काव्या म्हणाली, “बाप्पा फक्त मूर्तीत नसतो. तो आपल्या चांगल्या कामातही असतो. आपण निसर्गाची काळजी घेतली, गरजूला मदत केली आणि स्वच्छता ठेवली, तर बाप्पाला त्यापेक्षा मोठी पूजा कोणती?”
बाबांनी तिचे कौतुक केले, “शाब्बास बाळ! हाच खरा बाप्पाचा आशीर्वाद आहे.” काव्याने हात जोडले आणि मनोमन म्हणाली, “गणपती बाप्पा, पुढच्या वर्षी तुम्ही नक्की या... पण यावेळी आम्ही तुमच्यासोबत एक वचनही देतो; तुमचे स्वागत भक्तीने करू आणि तुमचा निरोप निसर्गाची काळजी घेत देऊ.” सगळ्यांनी पुन्हा एकदा आनंदाने घोषणा दिली, “गणपती बाप्पा मोरया! पुढच्या वर्षी लवकर या! स्वच्छता आणि पर्यावरणाचे रक्षण करूया!” आणि त्या दिवसापासून काव्या व तिच्या मित्रांनी प्रत्येक सण आनंदाने, पण पर्यावरणाची काळजी घेत साजरा करण्याचा संकल्प केला.
