सारे वातावरण शांत झाले होते. रात्रीची वेळ होती. दिवसभराची कामे आटोपून रुईची आई झोपायला जाण्याच्या तयारीत होती. तेवढ्यात फोनची रिंग वाजली.
'एवढ्या रात्री कोणाचा फोन असेल?' असा विचार करत तिने फोन उचलला.
"हॅलो!"
पलीकडून आवाज आला, "ताई, लवकर या! तुमच्या दुकानाला आग लागली आहे. अग्निशमन दलाला बोलावलं आहे."
हे ऐकताच तिच्या पायाखालची जमीनच सरकली. तिने क्षणाचाही विलंब न करता घराला कुलूप लावले आणि दुकानाच्या दिशेने धाव घेतली.
दुकानाजवळ पोहोचली तेव्हा आग आटोक्यात आणण्याचे प्रयत्न सुरू होते. पण तोपर्यंत दुकानातील बरेचसे सामान जळून खाक झाले होते. तिच्या डोळ्यांसमोर अंधार दाटला. ज्या दुकानासाठी तिने आयुष्यभराची पुंजी लावली होती, ज्या दुकानातून तिच्या मुलांचे भविष्य घडवायचे होते, ते दुकान आज राख झाले होते!
रुई आणि तिचा छोटा भाऊ, एवढाच तिचा परिवार होता. कोरोनाच्या काळात रुईचे बाबा त्यांना सोडून गेले होते. त्या धक्क्यातून सावरत तिने मुलांसाठी पुन्हा उभे राहण्याचे ठरवले होते.
तिला कोणाच्या घरी जाऊन काम करायचे नव्हते. रुईच्या बाबांना ते आवडत नव्हते. ते नसतानाही त्यांची इच्छा जपावी, असे तिला वाटत होते. म्हणून तिने स्वतःचे सोने विकून एक छोटेसे दुकान घेतले. तिला असलेल्या कलेचा उपयोग करून तिने व्यवसाय सुरू केला. कष्टाची तयारी होती. दिवस-रात्र मेहनत करून ती संसाराचा गाडा ओढत होती.
आता कुठे सगळे सुरळीत होत होते. मुलांच्या शिक्षणाची काळजी, घरखर्च आणि दुकानाची जबाबदारी ती समर्थपणे सांभाळत होती. पण अचानक या आगीने तिचे सारे स्वप्नच जाळून टाकले होते.
ही गोष्ट रुईची मैत्रीण ऊर्जा हिला समजली, तेव्हा तिला खूप वाईट वाटले.
"काय गं! रुईचं असं कसं झालं? किती गोड आणि मनमिळाऊ आहे ती! तिच्या आईने किती कष्टाने दुकान उभं केलं होतं," ऊर्जा आईला म्हणाली.
हे सारे दिवाळीच्या अगदी तोंडावर घडले होते. रुईच्या आईने दिवाळीच्या सामानासाठी आणि दुकानातील मालासाठी जवळजवळ सगळी जमापुंजी खर्च केली होती. दिवाळीनंतर व्यवसायातून पैसे मिळतील आणि पुन्हा संसाराला हातभार लागेल, अशी तिची अपेक्षा होती. पण आगीने सारेच होत्याचे नव्हते केले होते.
ऊर्जाला रुईची काळजी वाटत होती. रुई नेहमी शाळेत हसतमुख असायची. आता ती शाळेत कशी येणार? तिची दिवाळी कशी जाणार? या विचारांनी ऊर्जाचे मन अस्वस्थ झाले.
तिने मनाशी काहीतरी ठरवले.
दुसऱ्या दिवशी शाळेत गेल्यावर तिने आपल्या मैत्रिणींना आणि मित्रांना रुईच्या घरची परिस्थिती सांगितली.
"आपण काहीतरी केलं पाहिजे. रुईच्या आईला मदत केली पाहिजे. दिवाळीचा सण सगळ्यांनी आनंदाने साजरा करायचा असतो. पण यंदा त्यांच्या घरात अंधार झाला आहे," ऊर्जा म्हणाली.
"अगं, पण आपण काय करू शकतो?" एका मैत्रिणीने विचारले.
"आपण सगळे मिळून काहीतरी करू शकतो ना! आपल्या घरातून थोडी थोडी मदत आणू. आपल्या पालकांनाही सांगू. शिक्षकांचीही मदत घेऊ," ऊर्जा उत्साहाने म्हणाली.
सगळ्यांना तिची कल्पना आवडली. त्यांनी लगेच वर्गशिक्षकांची भेट घेतली. शिक्षकांनीही मुलांच्या या उपक्रमाचे कौतुक केले. त्यांनी पालकांशी बोलण्याची तयारी दर्शवली.
दुसऱ्याच दिवशी मुलांनी आपल्या परीने मदत गोळा केली. कुणी आपल्या खाऊच्या पैशांतून मदत केली, कुणी नवीन कपडे न घेता ते पैसे दिले, तर कुणाच्या पालकांनीही आनंदाने हातभार लावला. शिक्षकांनीही मदत केली.
मुलांनी जमा झालेल्या पैशांतून रुईच्या आईला व्यवसाय पुन्हा सुरू करण्यासाठी आवश्यक असलेले साहित्य आणि काही सामान खरेदी केले. त्याचबरोबर रुई आणि तिच्या भावासाठी दिवाळीचे कपडे, फराळ आणि आकाशकंदीलही घेतला.
दिवाळीच्या आदल्या दिवशी सगळे जण रुईच्या घरी पोहोचले. त्यांना अचानक आलेले पाहून रुईला आश्चर्य वाटले.
ऊर्जाने पुढे होऊन रुईचा हात हातात घेतला.
"रुई, काळजी करू नकोस. आम्ही सगळे तुझ्या सोबत आहोत."
मुलांनी आणलेले साहित्य पाहून रुईच्या आईच्या डोळ्यांत पाणी आले.
"बाळांनो, तुम्ही एवढे कष्ट कशाला घेतलेत? मी तुमचे हे उपकार कधीच विसरणार नाही."
त्यावर ऊर्जा म्हणाली, "काकू, हे उपकार नाहीत. आम्ही सगळे मित्र आहोत. मैत्री म्हणजे फक्त एकत्र खेळणं आणि हसणं नाही. अडचणीच्या वेळी एकमेकांच्या पाठीशी उभं राहणंही आहे."
हे ऐकून रुईच्या आईने सर्व मुलांना जवळ घेतले.
त्या दिवशी रुईच्या घरात पुन्हा आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले. मुलांनी मिळून घर सजवले. दारात रांगोळी काढली. आकाशकंदील लावला. पणत्या उजळल्या.
रुईच्या घरातही दिवाळीचा प्रकाश पसरला होता.
आगीने एका दुकानाचे नुकसान केले होते; पण मुलांच्या एकजुटीने एका कुटुंबाच्या मनात आशेचा नवा दिवा पेटवला होता.
ऊर्जाने आपल्या कृतीतून सगळ्यांना शिकवले होते की, दिवाळी म्हणजे केवळ दिव्यांची रोषणाई, फराळ आणि फटाके नव्हेत. तर दुसऱ्याच्या आयुष्यात आनंदाचा प्रकाश निर्माण करणे हीच खरी दिवाळी!
तात्पर्य : संकटात सापडलेल्या माणसाला मदतीचा हात देणे, हीच माणुसकी. एकजुटीने केलेली छोटीशी मदतही एखाद्याच्या आयुष्यात आशेचा मोठा दिवा पेटवू शकते.
