अनेक तरुण व्यावसायिकांसाठी लष्करी गणवेश परिधान करण्याचे स्वप्न हे कॉर्पोरेट करिअर, कौटुंबिक व्यवसाय किंवा अन्य व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांमुळे मागे पडते. मात्र, देशसेवेचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आपले सध्याचे करिअर सोडण्याची गरज नसेल तर? भारतीय प्रादेशिक सेना (Territorial Army - TA) ही अशाच व्यक्तींसाठी एक अनोखी संधी उपलब्ध करून देते.
प्रादेशिक सेना ही भारताची 'नागरिकांची सेना' म्हणून ओळखली जाते. नागरी व्यवसाय किंवा नोकरी सुरू ठेवून लष्करी सेवेत योगदान देण्याची संधी या माध्यमातून मिळते. 'संरक्षणाची दुसरी फळी' म्हणून ओळखली जाणारी ही सेना व्यक्तीला एकाच वेळी व्यावसायिक आणि सैनिक अशा दुहेरी भूमिका पार पाडण्याची संधी देते.
प्रादेशिक सेनेत का सामील व्हावे?
प्रादेशिक सेनेत प्रवेश म्हणजे केवळ अर्धवेळ नोकरी नव्हे, तर शिस्त, प्रतिष्ठा आणि राष्ट्रसेवेची संधी आहे.
दोन्ही क्षेत्रांचा समतोल : नियमित सैन्याप्रमाणेच लष्करी पद धारण करून नागरी करिअरही सुरू ठेवता येते.
व्यक्तिमत्त्व विकास : लष्करी प्रशिक्षणातून नेतृत्वगुण, शिस्त, निर्णयक्षमता आणि संकटांचा सामना करण्याची ताकद विकसित होते.
राष्ट्रसेवा : पूर, भूकंप यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी मदत करणे, अंतर्गत सुरक्षेसाठी योगदान देणे आणि नियमित सैन्याला सहाय्य करणे अशा जबाबदाऱ्या पार पाडता येतात.
लष्करी सुविधा : सक्रिय सेवेत असताना नियमित लष्करी अधिकाऱ्यांप्रमाणे वेतन, भत्ते आणि वैद्यकीय सुविधा मिळतात.
पात्रता निकष
२०२६ मधील प्रवेशासाठी दिलेल्या निकषांनुसार उमेदवाराने पुढील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
राष्ट्रीयत्व : भारताचा नागरिक असावा. पुरुष आणि महिला दोघांनाही संधी आहे.
वयोमर्यादा : १८ ते ४२ वर्षे.
शिक्षण : मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी.
रोजगार : सरकारी किंवा खासगी नोकरीत असणे अथवा स्वयंरोजगार असणे आवश्यक.
शारीरिक पात्रता : शारीरिक आणि वैद्यकीयदृष्ट्या पूर्णपणे तंदुरुस्त असणे आवश्यक.
नियमित सैन्य, नौदल, वायुसेना, पोलीस आणि निमलष्करी दलातील सेवेत असलेले कर्मचारी या प्रवेशासाठी पात्र नाहीत.
निवड प्रक्रिया : नागरिकापासून अधिकारी होण्यापर्यंत
१. लेखी परीक्षा
निवड प्रक्रियेतील पहिली पायरी म्हणजे लेखी परीक्षा. यामध्ये दोन पेपर असतात.
पेपर १ : तर्कशक्ती आणि प्राथमिक गणित.
पेपर २ : सामान्य ज्ञान आणि इंग्रजी.
२. प्राथमिक मुलाखत मंडळ (PIB)
लेखी परीक्षा उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना संबंधित प्रादेशिक सेना गट मुख्यालयात मुलाखतीसाठी बोलावले जाते. या टप्प्यात उमेदवाराची नोकरी, व्यावसायिक पार्श्वभूमी आणि लष्करी सेवेत सहभागी होण्यामागील प्रेरणा तपासली जाते.
३. सेवा निवड मंडळ (SSB)
PIB मध्ये यशस्वी झालेल्या उमेदवारांना पाच दिवसांच्या SSB निवड प्रक्रियेला सामोरे जावे लागते. यामध्ये मानसशास्त्रीय चाचण्या, गटचर्चा, मैदानी उपक्रम, नेतृत्वगुणांची परीक्षा आणि वैयक्तिक मुलाखतीचा समावेश असतो.
४. वैद्यकीय तपासणी
SSB मध्ये शिफारस झालेल्या उमेदवारांची लष्करी रुग्णालयात सविस्तर वैद्यकीय तपासणी केली जाते. लष्करी सेवेसाठी आवश्यक असलेली शारीरिक आणि वैद्यकीय पात्रता तपासली जाते.
प्रशिक्षण आणि जबाबदाऱ्या
लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाल्यानंतर उमेदवाराला टप्प्याटप्प्याने लष्करी प्रशिक्षण दिले जाते.
पहिल्या वर्षात ३० दिवसांचे भरती प्रशिक्षण.
दरवर्षी दोन महिन्यांचे वार्षिक प्रशिक्षण शिबिर.
नियुक्तीनंतर लष्करी शाळांमध्ये विशेष प्रशिक्षण अभ्यासक्रम.
प्रादेशिक सेनेतील अधिकाऱ्यांना नियमित सैन्याला सहाय्य करणे, नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी नागरी प्रशासनाला मदत करणे तसेच पर्यावरण संवर्धन दल आणि रेल्वे इंजिनिअर रेजिमेंटसारख्या विशेष विभागांमध्ये काम करण्याची संधी मिळू शकते.
अर्ज कसा करावा?
प्रादेशिक सेना अधिकारी प्रवेशाची अधिसूचना साधारणपणे एप्रिल-मे महिन्यात अधिकृत संकेतस्थळावर प्रसिद्ध केली जाते.
संकेतस्थळ : www.jointerritorialarmy.gov.in
तुम्ही तरुण व्यावसायिक असाल आणि केवळ आर्थिक यशापेक्षा आयुष्यात काहीतरी वेगळे, अर्थपूर्ण साध्य करण्याची इच्छा बाळगत असाल, तर प्रादेशिक सेना तुमच्यासाठी एक उत्तम संधी ठरू शकते. स्वतःचे करिअर सांभाळत देशाच्या संरक्षणासाठी योगदान देण्याचा हा एक सन्मानाचा मार्ग आहे.
जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५