मूळचे साळगावचे असलेले लेफ्टनंट कर्नल मिलिंद वसंत प्रभू हे भारतीय लष्करातील एक कणखर, बुद्धिमान आणि तांत्रिकदृष्ट्या कुशल अधिकारी आहेत. प्रशासकीय तसेच तांत्रिक अशा दोन्ही आघाड्यांवर त्यांनी विविध युनिट्सचे नेतृत्व केले आहे. भारतीय लष्कराच्या इलेक्ट्रॉनिक्स अँड मेकॅनिकल इंजिनिअर्स (EME) या शाखेत त्यांनी सेवा बजावली. सायकलींपासून हेलिकॉप्टर आणि क्षेपणास्त्रांपर्यंत विविध प्रकारच्या लष्करी उपकरणांची देखभाल आणि दुरुस्ती करण्याची जबाबदारी या शाखेवर असते. उपकरणांचे तांत्रिक ज्ञान, प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता या गोष्टी EME शाखेत अत्यंत महत्त्वाच्या असतात.
लष्करी प्रशिक्षणाचा त्यांचा अनुभव अत्यंत कठीण आणि शिस्तबद्ध राहिला आहे. ऑफिसर्स ट्रेनिंग अकॅडमीतील प्रशिक्षणादरम्यान पहाटे चार वाजता सुरू होणारा दिवस रात्री बारापर्यंत चालत असे. रविवार हा विश्रांतीचा दिवस असला, तरी दहा मैलांची धाव अनिवार्य असे. शारीरिक क्षमता, मानसिक कणखरपणा आणि सहनशक्ती यांची कठोर परीक्षा या प्रशिक्षणातून घेतली जात असे. प्रशिक्षणाच्या अंतिम टप्प्यात १७ ते १८ किलो वजनाचे साहित्य, रायफल आणि इतर उपकरणे घेऊन ६० किलोमीटरचा क्रॉस-कंट्री मार्च करावा लागे. या प्रक्रियेतून केवळ शारीरिक ताकदच नव्हे, तर कोणत्याही परिस्थितीत हार न मानण्याची वृत्ती विकसित होते, असे प्रभू मानतात.
EME शाखेतील काम हे केवळ कागदोपत्री अभियांत्रिकी नसून प्रत्यक्ष उपकरणे उघडणे, त्यांची कार्यपद्धती समजून घेणे आणि पुन्हा जोडणे, अशा व्यावहारिक कौशल्यांवर आधारित आहे. या कामामुळे तांत्रिक ज्ञानासोबत आत्मविश्वासही वाढतो. तांत्रिक प्रवेशासाठी अभियांत्रिकीचे शिक्षण आवश्यक असते, तर इतर प्रवेशांसाठी पदवीधर उमेदवारांना संधी असते. सिकंदराबाद येथील लष्करी प्रशिक्षण संस्थांमध्ये विविध उपकरणे आणि यंत्रणांचे प्रशिक्षण दिले जाते. प्रशिक्षणानंतर अधिकाऱ्यांना पायदळ युनिट्समध्ये काम करण्याची संधी मिळते. त्यामुळे तांत्रिक कौशल्याबरोबरच प्रत्यक्ष लढाऊ परिस्थितीचीही ओळख होते.
श्रीलंकेतील इंडियन पीसकीपिंग फोर्स (IPKF) मोहिमेदरम्यान प्रभू यांची नियुक्ती ५५व्या इन्फंट्री ब्रिगेड ग्रुपच्या फील्ड वर्कशॉपमध्ये झाली होती. मुत्तूर, केकेएस, वावुनिया आणि जाफना अशा विविध ठिकाणी त्यांनी काम केले. या मोहिमेदरम्यान भारतीय सैनिकांची जिद्द, लढाऊ वृत्ती आणि कठीण परिस्थितीतही मागे न हटण्याची तयारी त्यांनी जवळून अनुभवली. अरुणाचल प्रदेशात सीमा रस्ते संघटनेशी संबंधित युनिटचे नेतृत्व करतानाही त्यांना प्रतिकूल भौगोलिक परिस्थितीचा सामना करावा लागला. अनिनी ते हेलोंग या दुर्गम भागातील कामात भूस्खलन, भूकंप आणि कठीण हवामान ही मोठी आव्हाने होती.
लष्करी सेवेसोबतच नौकाविहार हा प्रभू यांचा आवडीचा विषय राहिला आहे. लेसर क्लास या ऑलिम्पिक श्रेणीतील बोटीशी त्यांचा विशेष संबंध असून, ते आजही नौकाविहार करतात. २००६-०७ मध्ये मध्य प्रदेश सरकारच्या पुढाकाराने भोपाळच्या अप्पर लेकमध्ये देशातील पहिली राष्ट्रीय नौकाविहार शाळा उभारण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. रस्त्यांवर राहणाऱ्या आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांतील मुलांना निवडून त्यांनी त्यांना नौकाविहाराचे प्रशिक्षण दिले. या उपक्रमातील सुमारे २५ विद्यार्थ्यांनी मिळून जवळपास ७० पदके आणि चार आंतरराष्ट्रीय पदके जिंकली. त्यांपैकी काही जण पोलीस सेवेत दाखल झाले, काहींनी सैन्याचा मार्ग स्वीकारला, तर अमन व्यास हे नौदलात लेफ्टनंट कमांडर झाले आणि नौदलाच्या नौकाविहार संघाचे नेतृत्व करू लागले.
गोव्यालाही नौकाविहारासाठी उत्तम नैसर्गिक संधी उपलब्ध असल्याचे प्रभू यांचे मत आहे. स्वच्छ पाणी, अनुकूल हवामान आणि समुद्रकिनारे यांमुळे गोवा जागतिक दर्जाचे नौकाविहार केंद्र बनू शकतो. मात्र, या क्षमतेचा पुरेसा उपयोग झालेला नाही, अशी खंत ते व्यक्त करतात. गोव्यातील स्थानिक मुलांना आणि मच्छीमार कुटुंबांतील तरुणांना प्रशिक्षण देऊन या क्षेत्रात रोजगाराच्या संधी निर्माण करता येऊ शकतात, असा त्यांचा विश्वास आहे.
जुन्या गोव्यात भारतातील पहिली काँक्रीट फ्लोटिंग जेट्टी उभारण्याचे कामही त्यांच्या महत्त्वाच्या योगदानांपैकी एक आहे. पारंपरिक जेट्टीच्या तुलनेत या तंत्रज्ञानामुळे खर्चात मोठी बचत होऊ शकते. सुमारे १०० कोटी रुपये खर्च अपेक्षित असलेल्या प्रकल्पासाठी काँक्रीट फ्लोटिंग जेट्टीचा खर्च ३० कोटी रुपयांपर्यंत येऊ शकतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
गोव्यातील तरुणांनी सशस्त्र दलात सहभागी व्हावे, असे प्रभू यांना वाटते. त्यासाठी शारीरिक तंदुरुस्ती, खेळांमधील सहभाग, अभ्यास आणि आत्मविश्वास महत्त्वाचा आहे. गोव्यात लष्करी शाळा सुरू करण्याची गरजही ते अधोरेखित करतात. अग्निवीर योजनेबाबत मात्र त्यांनी असहमती व्यक्त केली आहे. तांत्रिक आणि लष्करी कौशल्य आत्मसात करण्यासाठी अनेक वर्षांचा अनुभव आवश्यक असतो. त्यामुळे चार वर्षांच्या सेवेतून पूर्ण प्रशिक्षित सैनिक घडवणे कठीण असल्याचे त्यांचे मत आहे.
लष्कराने आपल्याला वेगळा विचार करायला, स्वतःवर विश्वास ठेवायला आणि अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी साध्य करायला शिकवले, असे प्रभू सांगतात. त्यांच्या मते, सहनशक्ती केवळ शरीरात नसते, ती माणसाच्या मनातही असते. लष्करी शिस्त, तांत्रिक कौशल्य आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची तळमळ यांचा संगम त्यांच्या प्रवासात दिसून येतो.
