मीडियाने टीआरपीच्या पलीकडे जाऊन आणि राजकीय नेत्यांनी पक्षीय राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन या तरुणांच्या डोळ्यांतील अश्रू आणि संताप ओळखण्याची अत्यंत गरज आहे. जर वेळोवेळी या युवा शक्तीला गृहीत धरले गेले, तर हा जंतर-मंतरवरून उठलेला आक्रोश उद्या संपूर्ण देशाच्या पटलावर लोकशाहीची नवी व्याख्या लिहिल्याशिवाय राहणार नाही.
दिल्लीचे ऐतिहासिक जंतर-मंतर हे केवळ एक रस्ता किंवा ठिकाण नाही, तर ते स्वतंत्र भारतातील लोकशाही आंदोलनाचे आणि जन-विरोधाचे सर्वात मोठे प्रतीक आहे. जेव्हा-जेव्हा देशातील धोरणे आणि जमिनीवरील वास्तव यामध्ये संघर्ष होतो, तेव्हा-तेव्हा या रस्त्यावर घोषणांचा आवाज घुमतो. आज पुन्हा एकदा देशभरातून आलेले लाखो विद्यार्थी आपल्या हक्कासाठी जंतर-मंतरच्या तापलेल्या डांबरी रस्त्यावर ठाण मांडून बसले आहेत. त्यांच्या मागण्या अगदी स्पष्ट आहेत, ज्यामध्ये पारदर्शक आणि निष्पक्ष परीक्षा, वर्षानुवर्षे रखडलेल्या भरत्या, शिक्षणाचे थांबणारे व्यापारीकरण आणि वेळेवर न मिळणारी शिष्यवृत्ती यांचा समावेश आहे. पण आजच्या या लढ्यातील सर्वात वेदनादायी चित्र म्हणजे रस्त्यावर संघर्ष करणारा तरुण आणि त्याला योग्य दिशा दाखवणारे मीडिया व राजकीय नेतृत्व यांच्यातील ताणलेला धागा होय.
एखादा पेपर लीक होतो किंवा परीक्षा रद्द होते, तेव्हा टीव्हीच्या स्क्रीनवर ती फक्त एक ब्रेकिंग न्यूज किंवा धावती बातमी असते. पण जंतर-मंतरवर बसलेल्या एखाद्या विद्यार्थ्याला विचारल्यावरच समजते की पेपर लीक होणे म्हणजे काय असते. पेपर लीक होणे म्हणजे फक्त एक परीक्षा रद्द होणे नसते, तर खेड्यापाड्यांत शेतात राबणाऱ्या बापाच्या घामाचा झालेला अपमान असतो. आईच्या गहाण ठेवलेल्या दागिन्यांची किंमत शून्य होणे आणि तरुणाच्या आयुष्यातील आणखी एक मौल्यवान वर्ष अंधारात ढकलले जाते. स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणारा तरुण हा फक्त पुस्तकांशी लढत नसतो, तर तो वाढत्या वयाशी, नातेवाईकांच्या टोमण्यांशी आणि सततच्या अपयशाच्या भीतीशी लढत असतो. जेव्हा वर्षानुवर्षे मेहनत करूनही सिस्टीममधील भ्रष्टाचारामुळे त्याच्या स्वप्नांचा लिलाव होतो, तेव्हा त्याच्याकडे जंतर-मंतर गाठण्याशिवाय दुसरा पर्याय उरत नाही.
दुसरीकडे मुख्य प्रवाहातील इलेक्ट्रॉनिक मीडियाच्या वृत्तांकनाचे बारकाईने विश्लेषण केले, तर एक अतिशय चिंताजनक चित्र समोर येते. टीव्ही वृत्तवाहिन्यांचा दृष्टिकोन या विद्यार्थ्यांबद्दल पूर्वग्रहदूषित दिसतो. परीक्षेतील गैरव्यवहार किंवा भरती प्रक्रियेतील त्रुटींवर सखोल विश्लेषण करण्यासाठी टीव्हीच्या प्राईम टाईममध्ये वेळ उरलेला दिसत नाही. टीआरपीच्या शर्यतीत अडकलेल्या वृत्तवाहिन्यांना आंदोलनाच्या मागण्यांपेक्षा आंदोलकांमुळे रस्ता कसा जाम झाला किंवा सामान्य जनतेला कशी अडचण होत आहे हे दाखवण्यात जास्त रस असतो. आपल्या हक्कासाठी घोषणा देणारा तरुण मीडियाच्या नजरेत एका रात्रीत हिंसक, भडकलेला किंवा दिशाभूल झालेला ठरवला जातो. आपली तटस्थ भूमिका बाजूला ठेवून मीडिया विद्यार्थ्यांवरच प्रश्न उपस्थित करू लागतो. विद्यार्थ्यांचे अश्रू आणि त्यांचा संताप दाखवण्याऐवजी, आंदोलनात कुठेतरी चुकून झालेल्या किरकोळ गदारोळाला मोठे करून मूळ मुद्द्याला पूर्णपणे बगल दिली जाते.
या संपूर्ण समीकरणातील तिसरा आणि सर्वात महत्त्वाचा कोन म्हणजे राजकीय नेते होय. दुर्दैवाने सत्ताधारी असोत की विरोधी पक्ष, तरुणांच्या या आक्रोशाकडे बहुतांश वेळा केवळ राजकीय संधी म्हणून पाहिले जाते. जेव्हा नेते विरोधकात असतात, तेव्हा ते जंतर-मंतरवर येऊन विद्यार्थ्यांच्या खांद्याला खांदा लावून बसतात आणि मोठ्या घोषणा करतात. पण तेच नेते जेव्हा सत्तेत येतात, तेव्हा याच आंदोलक विद्यार्थ्यांना अचानक अराजकतावादी ठरवले जाते. एका पक्षाचे नेते दुसऱ्या पक्षावर आरोप करतात, पण परीक्षा यंत्रणेत पारदर्शकता आणण्यासाठी कायमस्वरूपी कायदे किंवा सुधारणा करण्यावर कोणीही ठामपणे बोलत नाही. विद्यार्थ्यांच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून आपापले राजकीय हिशोब चुकते केले जातात. अशा प्रकारे आंदोलनाला राजकीय रंग देऊन मूळ शैक्षणिक आणि रोजगाराचा मुद्दा बाजूला पाडण्यात राजकीय नेते नेहमीच यशस्वी होतात. पत्रकारिता ही लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानली जाते आणि तिचे मूळ काम सत्तेला जाब विचारणे आणि शोषितांचा आवाज बनणे हे आहे. पण जेव्हा हा स्तंभ स्वतःच सत्तेच्या सुरात सूर मिसळू लागतो आणि रस्त्यावर उतरलेल्या तरुणांना संशयाच्या नजरेने पाहतो, तेव्हा लोकशाहीचा पाया हादरू लागतो. आजचा तरुण डिजिटल युगात जगत आहे आणि मुख्य प्रवाहातील मीडिया जेव्हा त्याचा आवाज दाबायचा प्रयत्न करतो, तेव्हा तो सोशल मीडियाच्या माध्यमातून स्वतःच नागरिक पत्रकार बनत आहे. टीव्ही चॅनेल्सवरचा विश्वास उडाल्यामुळेच आज स्वतंत्र डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सवर तरुणांचा भरवसा वाढताना दिसत आहे.
जंतर-मंतरवर उठणारा आवाज हा केवळ काही हजार विद्यार्थ्यांचा नाही, तर तो या देशाच्या भविष्याचा आवाज आहे. जर देशातील तरुणांचे भवितव्य टांगणीला लागले असेल, तर कोणताही देश महासत्ता बनण्याचे स्वप्न पाहू शकत नाही. मीडियाने टीआरपीच्या पलीकडे जाऊन आणि राजकीय नेत्यांनी पक्षीय राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन या तरुणांच्या डोळ्यांतील अश्रू आणि संताप ओळखण्याची अत्यंत गरज आहे. जर वेळोवेळी या युवा शक्तीला गृहीत धरले गेले, तर हा जंतर-मंतरवरून उठलेला आक्रोश उद्या संपूर्ण देशाच्या पटलावर लोकशाहीची नवी व्याख्या लिहिल्याशिवाय राहणार नाही.
- गौरेश राजाराम जाधव, सावंतवाडी, (८०१०६४०६३१)
