नवा पक्ष जर स्वतःला खरा काँग्रेसवादी किंवा स्थानिक प्रश्नांवर आधारित पर्याय म्हणून भूमिका मांडू लागला, तर काही प्रमाणात प्रादेशिक पक्षांच्याही मतांवर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः दक्षिण गोव्यात काही मतदारसंघांमध्ये त्याचा प्रभाव दिसू शकतो.
नव्या 'गोवा काँग्रेस पक्षा'च्या प्रस्तावित स्थापनेमुळे गोव्याच्या राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. हा पक्ष अद्याप नोंदणीच्या प्रक्रियेत असला तरी, त्याच्या आगमनाने कोणाला फायदा आणि कोणाला तोटा होऊ शकतो, याचा राजकीय दृष्टिकोनातून विचार करणे आवश्यक आहे. खरे तर, या नव्या पक्षाचा सर्वात मोठा फटका मूळ काँग्रेसलाच बसण्याची आणि पर्यायाने काँग्रेसचेच सर्वाधिक नुकसान होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. काँग्रेसचा पारंपरिक मतदार जर दोन गटांत विभागला, तर अनेक मतदारसंघांत मतविभाजन होईल. गोव्यात अनेक जागा शेकडो मतांच्या फरकाने जिंकल्या जातात. अशा वेळी दोन ते पाच हजार मतांचे विभाजनही निकाल बदलू शकते. त्यामुळे विरोधी मतांची एकजूट कमकुवत होण्याचा धोका आहे. राजकीय गणित पाहता विरोधी मतांचे विभाजन झाल्यास सत्ताधारी पक्षाला फायदा होऊ शकतो. म्हणूनच काँग्रेसने हा पक्ष विरोधी मतांचे विभाजन करण्यासाठी उभा केला जात असल्याचा आरोप केला आहे. मात्र हा आरोप आहे; त्याबाबत स्वतंत्र पुरावा सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध नाही. दुसरीकडे नव्या पक्षाच्या समर्थकांचा दावा असा असू शकतो की, ते काँग्रेसमधील नाराज कार्यकर्त्यांना पर्याय देत आहेत. नवा पक्ष जर स्वतःला खरा काँग्रेसवादी किंवा स्थानिक प्रश्नांवर आधारित पर्याय म्हणून भूमिका मांडू लागला, तर काही प्रमाणात प्रादेशिक पक्षांच्याही मतांवर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः दक्षिण गोव्यात काही मतदारसंघांमध्ये त्याचा प्रभाव दिसू शकतो. मात्र त्यासाठी पक्षाकडे प्रभावी नेतृत्व, संघटना आणि विश्वासार्ह उमेदवार असणे आवश्यक आहे.
प्रत्येक निवडणुकीपूर्वी गोव्यात नवे पक्ष जन्मास आले, असे दिसून येते. पहिल्या निवडणुकीत तर महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष आणि युनायटेड गोवन्स या प्रादेशिक पक्षांमध्ये स्पर्धा असायची. त्यानंतर भाजप आणि काँग्रेस पक्ष अशा लढती व्हायला लागल्या. तरीही युगोडेपा, गोवा विकास पार्टी, आरजी असे पक्ष रिंगणात उतरत होते. गोव्यात पूर्वीही काँग्रेसमधून अनेक फुटीर पक्ष निर्माण झाले, परंतु त्यापैकी बहुतेक पक्ष दीर्घकाळ टिकू शकले नाहीत किंवा नंतर इतर पक्षांत विलीन झाले. त्यामुळे केवळ नवीन पक्ष स्थापन करणे पुरेसे नसते; मजबूत संघटनात्मक जाळे, आर्थिक संसाधने आणि जनाधार आवश्यक असतो. कोणत्याही पक्षात बदल हे अपरिहार्य मानले जातात. ज्यावेळी स्थानिक नेते पक्षाध्यक्ष किंवा पक्षश्रेष्ठींना न जुमानता पक्षांतरे करू लागतात, त्यावेळी दिल्लीतील हायकमांड राज्यातील नेतृत्व बदलते. गिरीश चोडणकर याबाबत काही करू शकले नाहीत, किंवा अमित पाटकर आपला प्रभाव दाखवू शकले नाहीत. असे असतानाही गिरीश चोडणकर यांची प्रदेशाध्यक्षपदी पुन्हा नियुक्ती झाल्यानंतर काँग्रेसमध्ये असंतोष वाढल्याची चर्चा सुरू झाली आणि त्यानंतर नव्या पक्षाच्या नोंदणीची प्रक्रिया समोर आली. त्यामुळे ही घडामोड केवळ नवीन पक्षाची स्थापना नसून काँग्रेसमधील अंतर्गत संघर्षाचेही प्रतिबिंब मानली जात आहे. गोव्यात नव्या प्रदेश काँग्रेस नेतृत्वाची घोषणा झाली त्यावेळी पक्षातील अंतर्गत मतभेद उघडपणे समोर आले होते. नव्या अध्यक्षांविरोधात काही नेत्यांनी नाराजी व्यक्त केली आहे, तर माजी प्रदेशाध्यक्ष अमित पाटकर यांनीही नियुक्ती प्रक्रियेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत पक्षाच्या कार्यपद्धतीवर आरोप केले, असे दिसून येते. त्यामुळे आता काँग्रेससमोर केवळ सत्ताधारी पक्षाशी लढण्याचे आव्हान नाही, तर स्वतःचे घरही सावरण्याची वेळ आली आहे. लोकशाही पक्षात मतभेद असणे स्वाभाविक आहे. परंतु मतभेद जर सार्वजनिक संघर्षात बदलले, तर त्याचा सर्वाधिक फटका पक्षाच्या प्रतिमेला बसतो. गोव्यात काँग्रेसची हीच मोठी समस्या अनेक वर्षांपासून दिसून येत आहे. निवडणुकीत पराभव, निवडून आलेल्या आमदारांचे पक्षांतर, गटबाजी, नेतृत्वावर अविश्वास आणि संघटनात्मक कमकुवतपणा या सगळ्यांमुळे काँग्रेसची विश्वासार्हता कमी झाली आहे.
राज्यात नवा पक्ष स्थापन करून काँग्रेसच्या मतांची विभागणी करण्याचा डाव भाजप खेळत आहे. या गिरीश चोडणकर यांच्या आरोपात जर तथ्यांश असेल, तर पक्षश्रेष्ठींनी त्याची गंभीर दखल घेऊन पारदर्शक चौकशी करणे आवश्यक आहे. याच इराद्याने पक्षाचे राष्ट्रीय सरचिटणीस वेणुगोपाल यांचे गोव्यात आगमन झाले आहे. कारण जर आरोपात तथ्य असेल, तर पक्षाचे नुकसान अधिक होईल. जनतेला अंतर्गत भांडणे पाहण्यात रस नसतो; त्यांना सक्षम आणि विश्वासार्ह पर्याय हवा असतो. आज गोव्यात बेरोजगारी, वाढती महागाई, पायाभूत सुविधांचे प्रश्न, पर्यावरणाचा ऱ्हास, अनियंत्रित विकास, पर्यटन क्षेत्रातील आव्हाने आणि गावांच्या ओळखीचे प्रश्न यांसारखे अनेक गंभीर विषय आहेत. विरोधी पक्ष म्हणून काँग्रेसने या मुद्द्यांवर सरकारला घेरणे अपेक्षित आहे. पण पक्ष जर स्वतःच्या अंतर्गत संघर्षातच अडकून राहिला, तर विरोधक म्हणून त्याची भूमिका कमकुवत होईल. नवा 'गोवा काँग्रेस पक्ष' खरोखरच प्रभावी ठरेल की केवळ निवडणुकीपुरता प्रयोग ठरेल, हे काळच ठरवेल. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत एक गोष्ट स्पष्ट दिसते की जर विरोधी मतांचे विभाजन झाले, तर त्याचा सर्वात मोठा राजकीय तोटा काँग्रेसला होऊ शकतो आणि त्याचा अप्रत्यक्ष लाभ सत्ताधारी पक्षाला मिळू शकतो. पण जर नव्या पक्षाने काँग्रेसमधील मोठे नेते, कार्यकर्ते आणि मतदार आपल्या बाजूला खेचले, तर तो गोव्याच्या राजकारणातील नवीन समीकरणांचाही केंद्रबिंदू ठरू शकतो. सध्या हे सर्व राजकीय शक्यतांवर आधारित विश्लेषण आहे; प्रत्यक्ष परिणाम पक्षाची नोंदणी, नेतृत्व, उमेदवार आणि जनतेचा प्रतिसाद यावर अवलंबून असेल.
