महिला टी-२० विश्वचषक आजपासून

लंडन : महिला क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या आणि सर्वाधिक चर्चेत असलेल्या स्पर्धेला शुक्रवारपासून प्रारंभ होत आहे. दहाव्या महिला टी-२० विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन यंदा इंग्लंड आणि वेल्स येथे करण्यात आले असून १२ जूनपासून ५ जुलैपर्यंत चालणाऱ्या या स्पर्धेत जगातील १२ सर्वोत्तम संघ विजेतेपदासाठी झुंज देणार आहेत. २४ दिवस चालणाऱ्या या क्रिकेट महोत्सवात एकूण ३३ सामने खेळवले जाणार असून अंतिम सामना क्रिकेटचे ‘मक्का’ मानल्या जाणाऱ्या लॉर्ड्स मैदानावर रंगणार आहे.
यंदाचा विश्वचषक अनेक अर्थांनी ऐतिहासिक ठरणार आहे. प्रथमच १२ संघांना सहभागी होण्याची संधी मिळाली आहे. त्यामुळे स्पर्धेची व्याप्ती आणि स्पर्धात्मकता दोन्ही मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. भारत, ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, दक्षिण आफ्रिका, न्यूझीलंड यांसारख्या बलाढ्य संघांसोबत काही नवोदित संघही आपल्या क्षमतेची चुणूक दाखविण्यास उत्सुक आहेत.
स्पर्धेचा उद्घाटन सामना यजमान इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळवला जाणार आहे. घरच्या मैदानाचा लाभ घेत इंग्लंड विजयी सुरुवात करण्याच्या प्रयत्नात असेल, तर श्रीलंकेचा संघ बलाढ्य प्रतिस्पर्ध्याला धक्का देण्याच्या तयारीत आहे. उद्घाटन सामन्यापासूनच चाहत्यांना रोमांचक क्रिकेट पाहायला मिळणार आहे.
महिला टी-२० विश्वचषकाचा इतिहास
महिला टी-२० विश्वचषकाची सुरुवात २००९ मध्ये इंग्लंडमध्ये झाली होती. त्या वेळी फक्त आठ संघ सहभागी झाले होते. विशेष म्हणजे पहिल्याच स्पर्धेत इंग्लंडने विजेतेपद पटकावत इतिहास रचला होता. सुरुवातीच्या तीन विश्वचषकांमध्ये आठ संघ खेळत होते. मात्र महिला क्रिकेटची वाढती लोकप्रियता आणि विविध देशांतील वाढती स्पर्धात्मकता लक्षात घेऊन २०१४ पासून संघांची संख्या १० करण्यात आली.
आता २०२६ च्या स्पर्धेत प्रथमच १२ संघ सहभागी होत आहेत. त्यामुळे ही स्पर्धा महिला क्रिकेटच्या विकासातील एक मोठा टप्पा मानली जात आहे. तब्बल १७ वर्षांनंतर इंग्लंडला पुन्हा एकदा या प्रतिष्ठेच्या स्पर्धेचे यजमानपद मिळाले आहे.
स्पर्धेचे स्वरूप
स्पर्धेत सहभागी १२ संघांना प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागण्यात आले आहे. गट ‘अ’ आणि गट ‘ब’ अशा दोन विभागांमध्ये सामने खेळवले जातील. प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध एक सामना खेळेल. गट टप्प्यानंतर प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. त्यानंतर उपांत्य सामने जिंकणारे दोन संघ अंतिम फेरीत आमनेसामने येतील. त्यामुळे प्रत्येक सामन्याला मोठे महत्त्व असणार आहे.
यंदाच्या स्पर्धेतील सर्वात कठीण गट म्हणून गट ‘अ’ कडे पाहिले जात आहे. क्रिकेट तज्ज्ञांनी या गटाला ‘ग्रुप ऑफ डेथ’ असे संबोधले आहे. भारतासोबत या गटात ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांसारखे जगातील अव्वल संघ आहेत. त्यामुळे उपांत्य फेरी गाठण्यासाठी भारताला अत्यंत कठीण आव्हानांचा सामना करावा लागणार आहे.
भारतीय संघाची मोहीम १४ जून रोजी पारंपरिक प्रतिस्पर्धी पाकिस्तानविरुद्ध सुरू होईल. भारत-पाकिस्तान सामना हा नेहमीच क्रिकेट जगतात विशेष आकर्षणाचा विषय असतो. त्यामुळे या सामन्याकडे जगभरातील क्रिकेटप्रेमींचे लक्ष लागले आहे.
त्यानंतर २१ जून रोजी भारताचा सामना दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध होणार आहे. हा सामना उपांत्य फेरीचे गणित ठरविणारा ठरू शकतो. २८ जून रोजी भारताचा सर्वात मोठा सामना सहा वेळच्या विश्वविजेत्या ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध होणार आहे.
भारतीय संघाचे नेतृत्व अनुभवी हरमनप्रीत कौर करणार आहे. गेल्या काही वर्षांत भारतीय महिला क्रिकेटने सातत्याने प्रगती केली असून संघाकडून यंदा मोठ्या अपेक्षा व्यक्त केल्या जात आहेत.
भारतीय संघात अनुभवी आणि युवा खेळाडूंचा उत्तम समतोल आहे. सलामीवीर स्मृती मानधना संघाची प्रमुख फलंदाज असेल. आक्रमक शैलीसाठी ओळखली जाणारी शेफाली वर्मा कोणत्याही गोलंदाजीवर हल्ला चढवू शकते. जेमिमा रॉड्रिग्स, रिचा घोष आणि दीप्ती शर्मा या खेळाडूंवर मधल्या फळीची जबाबदारी असेल.
गोलंदाजी विभागात रेणुका सिंग संघाचे प्रमुख शस्त्र असेल, तर श्रेयांका पाटील फिरकी विभागात महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. या खेळाडूंच्या कामगिरीवर भारताचे भवितव्य मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असेल.
भारताचा विश्वचषकातील प्रवास
भारताने आतापर्यंत महिला टी-२० विश्वचषकाच्या सर्व नऊ आवृत्त्यांमध्ये सहभाग घेतला आहे. मात्र अद्याप एकदाही विजेतेपद जिंकण्यात भारतीय संघाला यश आलेले नाही. २०२० मध्ये भारत प्रथमच अंतिम फेरीत पोहोचला होता. मेलबर्न क्रिकेट मैदानावर झालेल्या त्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. त्याशिवाय भारत चार वेळा उपांत्य फेरीपर्यंत पोहोचला आहे.
आतापर्यंत भारताने विश्वचषकात ४० सामने खेळले असून त्यापैकी २२ सामने जिंकले आहेत. १८ सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला आहे. भारताची विजयाची टक्केवारी सुमारे ५५ टक्के राहिली आहे.
मागील स्पर्धेत न्यूझीलंडने प्रथमच महिला टी-२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले होते. त्यामुळे यंदा त्यांच्यावर विजेतेपद राखण्याचे आव्हान असेल. दुसरीकडे ऑस्ट्रेलिया हा स्पर्धेतील सर्वात यशस्वी संघ राहिला आहे. ऑस्ट्रेलियाने तब्बल सहा वेळा विश्वचषक जिंकला आहे. त्यामुळे यंदाही त्यांना जेतेपदाचे प्रमुख दावेदार मानले जात आहे.
यंदाच्या स्पर्धेतील आणखी एक विशेष बाब म्हणजे नेदरलँड्स संघाचे पदार्पण. महिला टी-20 विश्वचषकात पहिल्यांदाच नेदरलँड्सचा संघ खेळणार आहे. ग्लोबल क्वालिफायर स्पर्धेत उत्कृष्ट कामगिरी करत त्यांनी विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली. त्यामुळे महिला क्रिकेटच्या जागतिक विस्ताराचे हे एक महत्त्वाचे उदाहरण मानले जात आहे.
विश्वचषकातील सर्व सामने इंग्लंडमधील सात प्रमुख मैदानांवर खेळवले जाणार आहेत. क्रिकेटच्या समृद्ध परंपरेसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या मैदानांवर चाहत्यांना दर्जेदार सामने पाहायला मिळतील. अंतिम सामना ऐतिहासिक लॉर्ड्स मैदानावर होणार आहे. तर दोन्ही उपांत्य सामने द ओव्हल येथे खेळवले जाणार आहेत. याशिवाय बर्मिंगहॅम, मँचेस्टर आणि इतर प्रमुख क्रिकेट केंद्रांवरही सामने रंगणार आहेत.
भारतातील वेळेनुसार सामने
भारतीय प्रेक्षकांसाठी सामने सोयीस्कर वेळेत आयोजित करण्यात आले आहेत. सामने भारतीय वेळेनुसार दुपारी ३ वाजता, संध्याकाळी ७ वाजता आणि रात्री ११ वाजता सुरू होतील. विशेष म्हणजे भारताचे सर्व सामने संध्याकाळी ७ वाजता खेळवले जाणार आहेत. त्यामुळे देशातील क्रिकेटप्रेमींना सामने पाहणे अधिक सोयीचे ठरणार आहे.
जेतेपदासाठी कोण आहेत प्रमुख दावेदार?
क्रिकेट विश्लेषकांच्या मते ऑस्ट्रेलिया अजूनही सर्वात बलाढ्य दावेदार आहे. संघाकडे अनुभव, दर्जेदार फलंदाजी आणि मजबूत गोलंदाजी असे सर्व गुण आहेत. मात्र भारत, दक्षिण आफ्रिका आणि यजमान इंग्लंड यांनाही कमी लेखता येणार नाही. दक्षिण आफ्रिकेने अलीकडील आयसीसी स्पर्धांमध्ये सातत्यपूर्ण कामगिरी केली आहे. इंग्लंडला घरच्या मैदानाचा लाभ मिळणार आहे. भारताने गेल्या काही वर्षांत सातत्याने प्रगती केली असून यंदा पहिल्यांदाच टी-२० विश्वचषक जिंकण्याची सुवर्णसंधी संघासमोर आहे.
बक्षिसाची विक्रमी रक्कम

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने यंदाच्या स्पर्धेसाठी विक्रमी बक्षीस रक्कम जाहीर केली आहे. एकूण बक्षीस निधी ८७.६४ लाख अमेरिकन डॉलर म्हणजेच सुमारे ८३.७४ कोटी रुपये इतका आहे. महिला क्रिकेटच्या इतिहासातील ही सर्वात मोठी बक्षीस रक्कम मानली जात आहे. यामुळे महिला क्रिकेटच्या वाढत्या लोकप्रियतेचा आणि आर्थिक बळकटीचा प्रत्यय येतो.
कुठे पाहता येतील सामने?
भारतातील क्रिकेटप्रेमींना स्टार स्पोर्ट्स नेटवर्कवर सर्व सामने थेट पाहता येतील. तसेच जिओहॉटस्टार या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरही स्पर्धेचे थेट प्रक्षेपण उपलब्ध असेल. याशिवाय ICC.TV वर निवडक प्रदेशांमध्ये थेट प्रक्षेपण करण्यात येणार आहे. विविध वृत्तसंस्था आणि डिजिटल माध्यमांवर सामन्यांचे थेट अपडेट्स, गुणफलक, रेकॉर्ड्स आणि महत्त्वाचे क्षण उपलब्ध असतील.
भारतीय संघ
हरमनप्रीत कौर (कर्णधार), स्मृती मानधना (उपकर्णधार), शेफाली वर्मा, जेमिमाह रॉड्रिग्ज, भारती फुलमाळी, दीप्ती शर्मा, ऋचा घोष, श्रीचरणी, यास्तिका भाटिया, नंदिनी शर्मा, अरुंधती रेड्डी, रेणुका ठाकूर, क्रांती गौड, श्रेयंका पाटील, राधा यादव.
भारतीय संघाचे वेळापत्रक
१४ जून: भारत विरुद्ध पाकिस्तान
१७ जून: भारत विरुद्ध नेदरलँड्स
२१ जून: भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका
२५ जून: भारत विरुद्ध बांगलादेश
२८ जून: भारत विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया

दोन गट खालीलप्रमाणे 

गट अ : भारत, दक्षिण आफ्रिका, पाकिस्तान, बांगलादेश, नेदरलँड्स आणि ऑस्ट्रेलिया.गट ब : स्कॉटलंड, श्रीलंका, वेस्ट इंडिज, आयर्लंड, इंग्लंड आणि न्यूझीलंड.
महिला टी-२० विश्वचषक विजेते
२००९: इंग्लंड
२०१० : ऑस्ट्रेलिया
२०१२ : ऑस्ट्रेलिया
२०१४ : ऑस्ट्रेलिया
२०१६ : वेस्ट इंडिज
२०१८ : ऑस्ट्रेलिया
२०२० : ऑस्ट्रेलिया
२०२२ : ऑस्ट्रेलिया
२०२४ : न्यूझीलंड