खरा स्त्रीवाद म्हणजे स्त्रियांना पुरुषांपेक्षा वर ठेवणे नव्हे, तर त्यांच्यावर लादलेल्या अदृश्य अपेक्षा दूर करणे आणि त्यांनाही स्वतंत्र निवडी, ताकद व स्वप्ने असलेला केवळ एक 'माणूस' म्हणून सन्मानाने जगू देणे होय.
नुकताच जागतिक महिला दिन साजरा झाला, म्हणून माझे मनोगत व्यक्त करावेसे वाटले... मी कधीही माझ्या घरात पितृसत्ताक विचारसरणी अनुभवली नाही. माझे वडील, आजोबा आणि माझे सर्व भाऊ यांनी आम्हाला नेहमी फक्त 'माणूस' म्हणून पाहिले. नाजूक मुलगी म्हणून नाही, सतत संरक्षणाची गरज असलेली म्हणून नाही आणि 'प्रिन्सेस' म्हणूनही नाही. त्यांनी आम्हाला घरातील मुलांसारखेच वागवले; समान, सक्षम आणि जबाबदार. माझ्यासाठी खरी समानता म्हणजे हीच भावना.
पण जेव्हा मी घराबाहेर पडले आणि खऱ्या जगाकडे पाहायला लागले, तेव्हा लक्षात आले की अजूनही अनेक ठिकाणी समस्या आहे. अनेक पुरुष अजूनही स्त्रियांना समान माणूस म्हणून पाहत नाहीत.
कधीकधी लोकांना वाटते की स्त्रियांना जास्त आदर देणे, त्यांना खूप महत्त्व देणे किंवा नाजूक व्यक्ती म्हणून वागवणे म्हणजे स्त्रीवाद. पण तो खरा स्त्रीवाद नाही. खरा स्त्रीवाद खूप साधा आहे; मुलीला तशीच वागणूक देणे जशी तुम्ही मुलाला देता.
याचा अर्थ असा की काही जबाबदाऱ्या आपोआप स्त्रियांच्याच आहेत असे गृहीत धरणे चुकीचे आहे. उदाहरणार्थ, एखादी स्त्री बाहेर काम करत असेल तर तिला अनेकदा विचारले जाते, 'तू नोकरी आणि घर दोन्ही कसे सांभाळतेस?' पण हाच प्रश्न बाहेर काम करणाऱ्या पुरुषाला फार क्वचित विचारला जातो. घराची जबाबदारी फक्त तिचीच आहे असे का गृहीत धरले जाते?
एखाद्या मुलाला स्वयंपाक करायला आवडतो आणि दुसऱ्याला नाही, तर ज्याला आवडत नाही त्याला कोणी प्रश्न विचारत नाही. ती त्याची वैयक्तिक आवड-निवड म्हणून स्वीकारली जाते. हाच विचार स्त्रियांबाबतही असायला हवा. कोणते काम आवडते किंवा नाही, हे लिंगावर अवलंबून ठरू नये.
समानता म्हणजे स्त्रियांना उगाच उंच स्थान देणे किंवा त्यांना कमकुवत समजून संरक्षण देणे नव्हे. समानता म्हणजे त्या देखील स्वतःच्या निवडी, ताकद, कमतरता आणि स्वप्ने असलेल्या स्वतंत्र व्यक्ती आहेत हे मान्य करणे.
खरा स्त्रीवाद म्हणजे स्त्रियांना पुरुषांपेक्षा वर ठेवणे नाही, तर त्यांच्यावर लादलेल्या अदृश्य अपेक्षा दूर करणे आणि त्यांनाही फक्त माणूस म्हणून जगू देणे.
आणि कदाचित म्हणूनच मला माझ्या वाढलेल्या वातावरणाबद्दल कृतज्ञता वाटते, कारण मला 'समानता' हा शब्द समजण्यापूर्वीच ती अनुभवायला मिळाली.
- गायत्री राय
