एकेकाळी विद्यार्थी म्हणून केलेला प्रवास आणि आता शिक्षिकेच्या भूमिकेतून होणारा हा दीड तासाचा प्रवास, यात कर्म आणि धर्माचा एक आगळावेगळा अनुभव दररोज मला नवीन माणसांशी आणि जागांशी जोडून जातो.
रोज शाळेला जात असताना प्रवास हा एक वेगळा अनुभव घेऊन येतो. एकेकाळी विद्यार्थी म्हणून प्रवास हा वेगळा होता, पण आता शिक्षिकेच्या वेशात कर्म व धर्म हा एक वेगळा अनुभव झाला आहे. माझा प्रवास हा दीड तासाचा असतो. कामानिमित्त का होईना, नवीन जागा व नवीन लोकांशी संपर्क हा येतोच. सकाळच्या त्या धावत्या बसस्थानकावर हजारो लोक दररोज प्रवास करतात, पण या सर्वांत मला एकच गोष्ट उत्साही करते, ती म्हणजे बस. आपल्या दैनंदिन जीवनात प्रवास करताना आपणास एक अशी आवडती बस असतेच, ज्यामध्ये आपले कोणी नसले तरीही स्वतःची बसण्याची जागा, तो एक सुखाचा प्रवास आणि बसच्या खिडकीपाशी असलेले ते सीट.
पणजीच्या बसस्थानकावरून जाणारी ही बस दरदिवस वाळपईहून येते. सकाळी ८ वाजता या बसला मी धावपळ करून येते, पण खूप वेळा माझे सीट मला मिळत नाही, ज्यामुळे एक तर केबिनमध्ये किंवा दुसऱ्या सीटवर बसावे लागते. या बसमध्ये त्यावेळेला येणाऱ्या प्रत्येक प्रवाशाची ही आवडती बस आहे. तुम्हाला प्रश्न पडला असेलच की, का म्हणून एवढी ही बस लोकांना आवडते? तर या बसच्या वेळेला येथे अन्य बसेस येतात ज्या, या बसच्या प्रवाशांना उचलून आपल्या बसमध्ये नेतात आणि या बसचे प्रवासी हे त्यांना पटत नाही, ज्यामुळे सकाळी येथे वादविवाद होतो. अशा प्रकारे रोज आम्ही ही घटना पाहत असतो, पण आता यात रुची आली आहे. एकंदर रोज बसमध्ये येण्या-जाण्यापासून हा जो बसचा संवाद असतो, हा एका मालिकेतील प्रसंगासारखा वाटतो.
मुळात दरदिवस प्रवास करत असताना एकच प्रश्न पडतो, जर बस गाड्या माणसांसारख्या बोलू शकल्या असत्या तर त्यांच्यात किती भांडणे झाली असती बुवा! त्यांचा संवाद पण असा असता, "काय वेळ झाला आता", "जास्ती खटारा घेऊन" किंवा "आज सकाळी नाश्ता झाला नाही वाटतं, म्हणून एवढी हळू चालते". "नाहीतर जास्त शहाणपणा केला तर मालकाला तक्रार करेन!" या सर्व गमतीत वेळ कधी जातो हे समजतच नाही आणि प्रवासातील विचार मनात रेंगाळत राहतात.
या प्रवासातील प्रत्येक दिवस एक नवा धडा शिकवून जातो. खिडकीतून बाहेर पाहताना धावणारी झाडे, डोंगरांच्या रांगा आणि सकाळचे ते कोवळे ऊन मनाला उभारी देते. बसच्या इंजिनाचा तो ओळखीचा आवाज जणू प्रवासाची लय निश्चित करतो. बसमध्ये चढल्यावर दिसणारे तेच ते चेहरे आता परिचयाचे झाले आहेत. कोणाचे तरी हसणे, कोणाचे वर्तमानपत्र वाचण्यात गुंग असणे, तर कोणाचे कानात हेडफोन्स घालून जगाशी संपर्क तोडणे, हे सर्व पाहणे रंजक असते. कधी कधी बसमध्ये होणारी गर्दी सहनशक्तीची परीक्षा घेते, तर कधी रिकाम्या बसमधील शांतता स्वतःशी संवाद साधायला मदत करते.
शिक्षक म्हणून शाळेत जाण्यापूर्वीचा हा वेळ स्वतःला मानसिकरीत्या तयार करण्यासाठी उत्तम असतो. प्रवासात दिसणारी लहान मुले, कष्टकरी वर्ग आणि नोकरदार लोक यांच्या धावपळीकडे पाहिले की आयुष्याचे एक मोठे चित्र डोळ्यांसमोर उभे राहते. वाळपईच्या त्या वळणावळणाच्या रस्त्यांवरून जेव्हा बस धावते, तेव्हा निसर्गाचे बदलणारे रूप मनाला मोहून टाकते. पावसाळ्यात तर हा रस्ता हिरवागार शालू पांघरल्यासारखा वाटतो.
प्रवास केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाण्याचे साधन नसून, तो जीवनाचे प्रतिबिंब आहे. कधी आपल्याला हवी ती जागा मिळते, तर कधी अॅडजस्ट करावे लागते. कधी रस्ता मोकळा असतो, तर कधी ट्रॅफिकचा सामना करावा लागतो. पण शेवटी, मुक्कामावर पोहोचण्याचा आनंद या सर्व कष्टांना सार्थ ठरवतो. हा दररोजचा प्रवास माझ्या आयुष्याचा एक अविभाज्य भाग बनला असून, तो मला केवळ शाळेपर्यंतच नाही, तर अनुभवांच्या एका समृद्ध विश्वापर्यंत घेऊन जातो.
- रिचा मयेकर, पणजी
