खेळाच्या मैदानावर खेळाडू विजय-पराभवासाठी झुंज देतात; परंतु काही वेळा ही झुंज केवळ खेळापुरती मर्यादित राहत नाही. ती अस्तित्व, स्वातंत्र्य आणि सुरक्षिततेसाठीची लढाई बनते. ऑस्ट्रेलियात पार पडलेल्या एएफसी महिला आशिया चषक स्पर्धेत सहभागी झालेल्या इराणच्या महिला फुटबॉल संघाच्या बाबतीत नेमके हेच घडताना दिसत आहे. मैदानात चेंडूवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी लढणाऱ्या या खेळाडू आता मैदानाबाहेर आपल्या भविष्याबद्दलच्या अनिश्चिततेशी सामना करत आहेत.
दक्षिण कोरियाविरुद्धच्या सामन्यापूर्वी राष्ट्रगीत वाजले, तेव्हा इराणच्या खेळाडूंनी ते न गाण्याचा निर्णय घेतला. वरकरणी साधी वाटणारी ही कृती प्रत्यक्षात एक मोठा संदेश घेऊन आली. हे मौन म्हणजे निषेधाचे घोषवाक्य नव्हते, तर आपल्या देशातील अस्थिर परिस्थितीबद्दलची वेदना आणि चिंता व्यक्त करण्याचा प्रयत्न होता. मात्र, या शांततेनेच सर्वाधिक गोंधळ निर्माण केला. इराणमधील कट्टर गट आणि काही सत्ताधारी घटकांनी या कृतीकडे ‘अविश्वास’ किंवा ‘अवमान’ म्हणून पाहिले. परिणामी सोशल मीडियावर या खेळाडूंना धमक्या मिळू लागल्या आणि त्यांची सुरक्षितता धोक्यात आली.
खेळाडूंसाठी राष्ट्रगीत हे सहसा अभिमानाचे प्रतीक असते. पण जेव्हा देशातील परिस्थितीच अस्थिर असते, तेव्हा तोच अभिमान वेदनेत बदलू शकतो. या खेळाडूंच्या मौनातून व्यक्त झालेली भावना ही राजकीय घोषणापत्र नव्हती; ती एका नागरिकाची आणि एका खेळाडूची मनःस्थिती होती. कधीकधी शब्दांपेक्षा मौन अधिक बोलके असते, हे या प्रसंगाने दाखवून दिले.
दरम्यान, या खेळाडूंच्या सुरक्षेबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चिंता व्यक्त होत असतानाच ऑस्ट्रेलिया सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले. पाच महिला खेळाडूंना ‘मानवतावादी व्हिसा’ देऊन त्यांना तात्पुरता आश्रय देण्यात आला. गोल्ड कोस्टमधील निवासस्थानातून सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आलेल्या या खेळाडूंच्या चेहऱ्यावर दिसणारा दिलासा त्यांच्या मानसिक तणावाची साक्ष देत होता. जगाच्या दुसऱ्या टोकाला असलेल्या देशाने दिलेला हा आधार त्यांच्यासाठी केवळ प्रशासकीय निर्णय नव्हता, तर एक मानवी सहानुभूती होती.
विशेष म्हणजे या खेळाडूंनी स्वतःला राजकीय कार्यकर्ते मानण्यास नकार दिला आहे. त्यांना केवळ फुटबॉल खेळायचा आहे, आपल्या कुटुंबांसोबत सुरक्षित आयुष्य जगायचे आहे.
तथापि, पाच खेळाडूंना आश्रय मिळाला असला तरी उर्वरित सदस्यांचे भवितव्य अजूनही अनिश्चित आहे. काही जणी मायदेशी परतण्याची इच्छा व्यक्त करतात, तर काहींच्या मनात भीती आहे. अशा परिस्थितीत क्रीडा, राजकारण आणि मानवी हक्क यांची गुंतागुंत स्पष्टपणे समोर येते.
- सचिन दळवी
