ऑनलाइन शॉपिंगचा 'प्रायसिंग गेम': सकाळी स्वस्त मिळणारी वस्तू रात्री महाग का होते?

आजच्या डिजिटल युगात आपण सर्वजण ऑनलाइन शॉपिंगला प्राधान्य देतो. अमेझॉन किंवा फ्लिपकार्टसारख्या प्लॅटफॉर्मवर एखादी वस्तू निवडताना आपल्याला अनेकदा एक विचित्र अनुभव येतो. सकाळी ऑफिसला जाताना ज्या हेडफोन्स किंवा शूजची किंमत २,००० रुपये दिसत असते, तीच वस्तू रात्री निवांत घरी आल्यावर पाहिल्यास तिची किंमत २,२०० किंवा २,५०० रुपयांपर्यंत पोहोचलेली असते. ग्राहकांना वाटते की ही आज लक आपल्यासोबत नाही, पण प्रत्यक्षात हे ई-कॉमर्स कंपन्यांच्या एका अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञानाचे काम आहे. याला तांत्रिक भाषेत 'डायनॅमिक प्रायसिंग' असे म्हटले जाते.

अल्गोरिदम आणि एआयची किमया

ई-कॉमर्स कंपन्या कोणत्याही वस्तूची किंमत ठरवण्यासाठी मानवी हस्तक्षेपाऐवजी प्रगत 'अल्गोरिदम' आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) यांसारख्या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. हे हाय-टेक सॉफ्टवेअर सेकंदा-सेकंदाला बाजारपेठेतील घडामोडींवर लक्ष ठेवून असते. जेव्हा एखाद्या ठराविक वस्तूची मागणी अचानक वाढते, तेव्हा हे सॉफ्टवेअर आपोआप त्या वस्तूची किंमत वाढवून नफा मिळवण्याचे काम करते.

तुमचा डेटा आणि सर्च हिस्ट्रीवर नजर

तुम्ही ऑनलाइन काय शोधत आहात, यावर या कंपन्यांचे बारीक लक्ष असते. जेव्हा तुम्ही एखादी वस्तू वारंवार सर्च करता किंवा ती 'विशलिस्ट'मध्ये टाकून ठेवता, तेव्हा सिस्टीमला संदेश जातो की तुम्हाला ती वस्तू खरेदी करायचीच आहे. अशा वेळी, तुमच्यासाठी त्या वस्तूची किंमत मुद्दाम वाढवून दाखवली जाते, ज्याला 'पर्सनलाइज्ड प्रायसिंग' असे म्हणतात. याशिवाय, अमेझॉन आणि फ्लिपकार्टमधील स्पर्धाही किंमतींवर परिणाम करते. जर एका प्लॅटफॉर्मने किंमत कमी केली, तर दुसरा प्लॅटफॉर्म काही मिनिटांतच आपली किंमत बदलतो.

स्टॉक आणि वेळेचा परिणाम

वस्तूंच्या किंमती ठरवण्यात 'मागणी आणि पुरवठा' (Demand and Supply) या जुन्या नियमाचाही मोठा वाटा असतो. जर एखाद्या विक्रेत्याकडे स्टॉक कमी उरला असेल आणि खरेदीदार जास्त असतील, तर किंमती गगनाला भिडतात. विशेषतः रात्री १० ते १२ या वेळेत खरेदीदारांची संख्या सर्वाधिक असते. या 'पीक अवर्स'मध्ये कंपन्या जास्तीत जास्त नफा कमावण्यासाठी किंमती वाढवतात. तसेच, तुम्ही कोणत्या शहरातून आणि कोणत्या उपकरणावरून लॉग-इन करत आहात, याचाही परिणाम तुमच्या स्क्रीनवर दिसणाऱ्या किंमतीवर होत असतो.

अशा 'गेम'मधून स्वतःला कसे वाचवाल?

या लपवाछपवीच्या खेळापासून वाचण्यासाठी ग्राहकांनी काही खबरदारी घेणे गरजेचे आहे. कोणतीही वस्तू सर्च करताना नेहमी ब्राउझरचा 'इन्कग्निटो मोड' वापरावा, जेणेकरून तुमचा डेटा ट्रॅक होणार नाही. याव्यतिरिक्त, 'प्राईस ट्रॅकर' टूल्सचा वापर करून त्या वस्तूची मागील काही महिन्यांतील किमान किंमत तपासावी. अनेकदा वस्तू कार्टमध्ये ठेवून दिल्यास कंपन्या सवलतीची कूपन्स पाठवतात. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, शक्य असल्यास पहाटे किंवा दुपारी ट्रॅफिक कमी असताना शॉपिंग करणे फायदेशीर ठरू शकते.  'PriceBefore' किंवा 'Keepa' सारख्या वेबसाइट्स वापरा, ज्या तुम्हाला त्या वस्तूची गेल्या काही महिन्यांतील सर्वात कमी किंमत किती होती, हे सांगतात. ऑनलाइन शॉपिंग करताना घाई करण्याऐवजी थोडा संयम बाळगल्यास तुमच्या खिशाला लागणारी कात्री नक्कीच कमी होऊ शकते.