प्रसूतीनंतरच्या शारीरिक बदलांमागे लपलेल्या आईच्या मानसिक संघर्षाचा आणि तिच्या अस्तित्वाचा वेध घेणारा हा एक हृदयस्पर्शी लेख.
बाळ जन्माला आलं की घरात आनंदाचा उत्सव साजरा होतो, पण त्या सोहळ्याच्या मागे आईच्या मनात एक न बोललेलं वादळ सुरू असतं. प्रसूतीनंतर तिच्या शरीरात हार्मोन्सचे प्रचंड बदल होतात. इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनची पातळी अचानक कमी झाल्याने तिच्या भावनांचा तोल डळमळतो. ती विनाकारण रडते, कधी चिडचिड करते, तर कधी तिला अथांग एकटेपणा जाणवतो. तिला स्वतःलाही उमजत नाही की तिच्यासोबत हे काय घडतंय. अपुरी झोप, शरीरातील वेदना, स्तनपानाचा थकवा आणि नव्या जबाबदाऱ्यांचा डोंगर, हे सगळं तिच्या मनाला अधिक नाजूक बनवतं. समाज मात्र तिला “मजबूत राहा” असं सांगत राहतो, पण तिच्या डोळ्यांतील थकवा आणि मनातील अनामिक भीती कोणीच पाहत नाही.
आजची स्त्री केवळ गृहिणी नाही, तर ती करिअर आणि घर अशा दोन्ही आघाड्यांवर लढणारी योद्धा आहे. प्रसूतीनंतर काही महिन्यांतच तिला पुन्हा कामाच्या जगात पाऊल ठेवावं लागतं. बाहेरची स्पर्धा आणि घरातील अपेक्षा या कात्रीत ती अडकलेली असते. अशा वेळी तिला न मागता मिळणाऱ्या सल्ल्यांपेक्षा समजुतीची, टीकेपेक्षा आधाराची आणि उपदेशापेक्षा मायेच्या सहवासाची गरज असते. जोडीदाराने तिचा हात धरून “मी तुझ्यासोबत आहे” असं आश्वासकपणे सांगणं आणि कुटुंबाने तिच्या विश्रांतीची काळजी घेणं, हेच या मनातील वादळाला शांत करण्याचं औषध आहे.
या संघर्षात ती अनेकदा स्वतःलाच हरवून बसते. बाळ, घर आणि करिअरच्या चक्रात तिचं स्वतःचं अस्तित्व, तिचे छंद आणि तिचं हसणं कुठेतरी मागे पडतं. तिला गरज असते ती स्वतःला पुन्हा शोधण्याची. जेव्हा तिला थोडा मोकळा वेळ मिळतो, जेव्हा तिचं कौतुक होतं, तेव्हाच तिला जाणीव होते की ती केवळ एक 'आई' नाही, तर ती एक स्वतंत्र व्यक्ती देखील आहे. कारण आई झाल्यावर ती फक्त एका जीवाला जन्म देत नाही, तर ती स्वतःलाही एका नव्या रूपात घडवत असते. एक आनंदी आईच एक आनंदी पिढी घडवू शकते, म्हणूनच तिच्या मनाच्या शांततेचा विचार होणं ही काळाची गरज आहे.
- तृप्ती राऊत गावस
