स्वप्नांची किंमत

झ​गमगता प्रकाश, टाळ्यांचा कडकडाट आणि फुलांचा सुगंध... मुंबईच्या एका आलिशान सभागृहात पुरस्कार सोहळा रंगात आला होता. निवेदकाने नाव पुकारले, "या वर्षाचा सर्वोत्कृष्ट नायक - सोहम सुभाष पाटील!"

प्रेक्षकगृहाच्या पहिल्या रांगेत बसलेल्या सुभाषराव आणि त्यांच्या पत्नी वसुधा यांच्या काळजाचा ठोका चुकला. सोहम स्टेजवर जात होता. त्याच्या आई-बाबांच्या डोळ्यांच्या कडा ओलावल्या होत्या, पण ओठांवर मात्र अतीव समाधानाचं हसू होतं. तो सोनेरी पुतळा हातात घेताना सोहमच्या चेहऱ्यावर जे तेज होतं, ते पाहताना सुभाषरावांच्या मनात आठवणींचा एक अख्खा प्रवास उलगडू लागला.

सोहम हा त्यांचा एकुलता एक मुलगा. वसुधाताई शाळेत शिक्षिका होत्या, तर सुभाषराव एका नामांकित बँकेत मॅनेजर. मध्यमवर्गीय सुशिक्षित कुटुंब असल्याने घरामध्ये शिस्तीचे आणि अभ्यासाचे वातावरण होते. "मुलाला शिकवून मोठं करायचं, त्याला सुरक्षित आयुष्य द्यायचं" हे स्वप्न या दाम्पत्याने सोहमच्या जन्मापासूनच उराशी बाळगलं होतं.

सोहम लहानपणापासूनच हुशार होता, पण त्याचं मन अभ्यासापेक्षा रंगमंचावर जास्त रमायचं. शाळेत कुठेही नाटकाची स्पर्धा असली की सोहम तालीम करायला सर्वात पुढे असायचा. जड संवाद पाठ करणे, पात्राचा पेहराव करणे आणि स्टेजवर जाऊन टाळ्या मिळवणे हे सगळं त्याच्या रक्तात होतं. शाळेत त्याला अनेक बक्षिसं मिळायची, पण घरी आल्यावर मात्र कौतुकासोबत एक प्रेमळ इशाराही मिळायचा.

सुभाषराव नेहमी म्हणायचे, "सोहम, नाटक ही आवड म्हणून ठीक आहे रे, पण करिअर म्हणून त्याकडे बघू नकोस. आधी पायावर उभं राहण्यासाठी चांगलं शिक्षण गरजेचं आहे." आईची हीच भूमिका होती. सोहम आई-बाबांचा खूप आदर करायचा, त्यामुळे त्याने कधीच त्यांच्या शब्दाचा अवमान केला नाही.

दहावीचा निकाल लागला. सोहमने ८५ टक्के गुण मिळवून पालकांची मान अभिमानाने उंचावली. आई-बाबांच्या इच्छेनुसार त्याने 'सायन्स' शाखेत प्रवेश घेतला. पण कॉलेजच्या त्या प्रयोगशाळांमध्ये, विज्ञानाच्या अवघड सूत्रांमध्ये सोहमचं मन कधीच रमलं नाही. त्याला खिडकीतून दिसणाऱ्या आकाशात आणि वाऱ्याच्या झुळकीत नाटकाचे संगीत ऐकू यायचे. त्याला वाटायचं, "नाटक माझा प्राण आहे, मग आई-बाबा मला माझ्याच प्राणापासून दूर का ठेवत आहेत?"

एके दिवशी रात्री सोहम खूप विचार करत बसला. त्याला मार्ग काढायचा होता. त्याने स्वतःशीच एक करार केला आई-बाबांचं स्वप्नही पूर्ण करायचं आणि आपलं स्वतःचं स्वप्नही मरू द्यायचं नाही. त्याने इंजिनिअरिंगला प्रवेश घेतला. चार वर्षे त्याने प्रचंड मेहनत केली. दिवसा कॉलेज आणि अभ्यासाची सूत्रे, तर रात्री छुप्या पद्धतीने नाटकाची संहिता वाचणे असा त्याचा प्रवास सुरू झाला.

कठोर परिश्रमानंतर सोहमने आयटी इंजिनिअरिंगची पदवी मिळवली. हातात पदवी घेऊन तो आई-बाबांसमोर उभा राहिला आणि म्हणाला, "हे तुमचं स्वप्न मी पूर्ण केलं. आता मला माझं स्वप्न जगू द्या. मला मुंबईला जायचंय."

मुलाची जिद्द पाहून पालकांनी त्याला परवानगी दिली. पण मुंबईचे जग सोपे नव्हते. सुरुवातीचे काही महिने फक्त नकाराचे होते. ऑडिशन्सच्या रांगा, खिशातले संपत आलेले पैसे आणि रोज होणारी पायपीट. पण सोहम थांबला नाही. तो म्हणायचा, "स्वप्नांची किंमत संघर्षातच असते." अनेक लहान-मोठ्या भूमिका, बॅकस्टेजची कामं आणि प्रायोगिक नाटकं करत तो स्वतःला घडवत राहिला.

अखेर त्याच्या कामाची दखल घेतली गेली. एका मोठ्या वाहिनीवरील मालिकेत त्याला महत्त्वाची भूमिका मिळाली. सोहमच्या अभिनयाने प्रेक्षकांच्या मनात घर केले. त्याचे साधेपण आणि कामाप्रती असलेली निष्ठा त्याला आज या पुरस्काराच्या व्यासपीठापर्यंत घेऊन आली होती.

व्यासपीठावरून सोहम माईकसमोर उभा राहिला. त्याचे डोळे खाली बसलेल्या आई-बाबांकडे होते. तो गहिवरून म्हणाला, "हा पुरस्कार माझा नाही, तर माझ्या आई-बाबांच्या विश्वासाचा आहे. त्यांनी मला इंजिनिअर बनवलं, ज्यामुळे मला जीवनातली शिस्त समजली, आणि आज त्यांनी मला माझं स्वप्न जगू दिलं म्हणून मी इथं आहे."

खाली बसलेल्या सुभाषरावांनी वसुधाताईंचा हात हातात घेतला. आज त्यांना त्यांची चूक उमजली होती. त्यांना जाणवलं की, आपण मुलांना दिशा दाखवावी, पण त्यांच्या पंखांमधली भरारी घेण्याची ताकद हिरावून घेऊ नये. स्वप्नांना केवळ वाट हवी असते, बाकी मार्ग ते स्वतः शोधतात.

जिद्द, संयम आणि प्रामाणिक प्रयत्न असतील, तर स्वप्नं उशिरा का होईना पण नक्कीच सत्यात उतरतात, हे आज सोहमने जगाला आणि आपल्या पालकांनाही सिद्ध करून दाखवलं होतं.

- गौरी वेर्लेकर