भारताच्या रस्त्यांवर आज केवळ वाहतूक नाही तर भीतीही धावत आहे. घराबाहेर पडणाऱ्या प्रत्येक मुलीच्या मनात एक प्रश्न, “मी सुखरूप घरी परत येईन ना?” हा प्रश्न एका कुटुंबाचा नाही तर संपूर्ण समाजाच्या विवेकाला हादरवणारा प्रश्न आहे.
आपण नवरात्रीत दुर्गेची पूजा करतो. स्त्रीला शक्तीचे रूप मानतो. पण त्याच देशात मुलींना शाळेत जाताना, कामावर जाताना किंवा रात्री घरी परतताना असुरक्षित वाटते. २०२३ मध्ये महिलांविरुद्ध ४.४८ लाखांहून अधिक गुन्हे नोंदवले गेले तर बलात्काराच्या २९६७० घटना नोंदल्या गेल्या. प्रत्येक आकड्यामागे एक आयुष्य, एक कुटुंब आणि एक न भरून येणारी वेदना आहे.
पण एक प्रश्न आपण ठामपणे विचारला पाहिजे, फक्त स्त्रियांनीच का बदलायचे?
तिनेच रात्री बाहेर पडू नये?
तिनेच कपडे सांभाळावे?
तिनेच रस्ता बदलावा?
तिनेच कुठे जायचे, कधी जायचे याचा विचार करावा?
का?
स्त्री जन्म देते. घर सांभाळते. शिक्षण घेते. नोकरी करते. कुटुंबाची काळजी घेते. समाज घडवते. मग काही पुरुषांच्या विकृत मानसिकतेमुळे तिनेच घराच्या चार भिंतींत कैद व्हावे का? तिच्या स्वातंत्र्याची शिक्षा तिलाच का?
स्त्रीला संरक्षण हवे आहे पण कैद नको. तिला सन्मान हवा आहे पण दयेची भीक नको. तिला सुरक्षितता हवी आहे पण स्वातंत्र्याची किंमत मोजून नाही.
ही वेदना भारतापुरती मर्यादित नाही. अफगाणिस्तानातील महिलांवर शिक्षण, रोजगार आणि सार्वजनिक जीवनाबाबत गंभीर निर्बंध आहेत. एका अफगाण मुलीचा आवाज जणू विचारतो, “मला शिकायचे आहे. माझ्या स्वप्नांना घराच्या दारातच का थांबवले जाते?”
आणि भारतातील एक मुलगी म्हणते, “मला शिकता येते. काम करता येते. पण सुरक्षितपणे जगण्याची खात्री का नाही?”
परिस्थिती वेगळी असली तरी प्रश्न एकच, स्त्रीला स्वतःचे आयुष्य स्वतःच्या इच्छेने जगण्याचा अधिकार कधी पूर्णपणे मिळणार?
याच प्रश्नातून देशाच्या रस्त्यांवर संताप उसळतो. मेणबत्त्या पेटतात. घोषणा दुमदुमतात. विद्यार्थी आणि नागरिक न्यायासाठी आवाज उठवतात. हा आक्रोश केवळ एका घटनेविरुद्ध नाही. तो त्या मानसिकतेविरुद्ध आहे जी स्त्रीच्या स्वातंत्र्यावर बंधने घालते आणि गुन्हेगाराऐवजी तिच्याच वागणुकीवर प्रश्न उपस्थित करते.
आता केवळ कठोर कायद्यांच्या घोषणा पुरेशा नाहीत. वेगवान तपास. वेळेत न्याय. संवेदनशील पोलीस व्यवस्था. सुरक्षित सार्वजनिक ठिकाणे आणि मुलांना लहानपणापासून स्त्री सन्मान, समानतेचे शिक्षण. हा बदल आवश्यक आहे.
स्त्रीसुरक्षा ही केवळ महिलांची समस्या नाही. ती संपूर्ण समाजाच्या माणुसकीची परीक्षा आहे.
मेणबत्त्या विझतील. आंदोलने थांबतील. गर्दी घरी परतेल. पण हा आक्रोश विझता कामा नये.
कारण स्त्रीला घरात सुरक्षित ठेवणे हा उपाय नाही. समाजाला इतके सुरक्षित बनवणे हा खरा उपाय आहे की तिला घराबाहेर पडताना भीती वाटू नये.
आणि ज्या दिवशी मुलगी रात्री रस्त्यावर चालताना स्वतःला लपवणार नाही. घाबरणार नाही. तर अभिमानाने आणि आत्मविश्वासाने पुढे जाईल. त्या दिवशी आपण खऱ्या अर्थाने शक्तीची पूजा केली असे म्हणता येईल.
