विशाखापट्टणम : हिवाळ्यात सर्दी, खोकला आणि ताप यांसारख्या आरोग्यविषयक समस्यांकडे अनेकांचे लक्ष असते. मात्र, या काळात किडनीच्या आरोग्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. थंडीमुळे थेट किडनी निकामी होत नसली, तरी कमी पाणी पिणे, रक्तदाबातील बदल आणि संसर्ग यांमुळे किडनीच्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो, असा इशारा मूत्रपिंडविकारतज्ज्ञ डॉ. उदय दीपकराव गजारे (Dr. Uday Dipakrao Gajare) यांनी दिला आहे.
विशेषतः मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि आधीपासून किडनीचे आजार असलेल्या रुग्णांनी हिवाळ्यात अधिक काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. किडनीचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी त्यांनी नऊ महत्त्वाच्या उपाययोजना सुचवल्या आहेत.
१. तहान नसली तरी पुरेसे पाणी प्या
हिवाळ्यात तहान कमी लागत असल्याने अनेकजण पाणी पिण्याचे प्रमाण कमी करतात. मात्र, दिवसभर ठरावीक अंतराने पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक आहे. प्रगत अवस्थेतील किडनीचे रुग्ण आणि डायलिसिस घेणाऱ्यांनी डॉक्टरांनी सांगितलेल्या द्रवपदार्थांच्या मर्यादेचे पालन करावे.
२. रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा
थंड हवेमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावू शकतात. परिणामी रक्तदाब वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे उच्च रक्तदाब असलेल्या रुग्णांनी नियमित रक्तदाब तपासावा, डॉक्टरांनी दिलेली औषधे वेळेवर घ्यावीत आणि नियमित तपासणी करावी. अनियंत्रित रक्तदाबामुळे हळूहळू किडनीच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.
३. मूत्रमार्गातील संसर्गाकडे दुर्लक्ष करू नका
लघवी करताना जळजळ होणे, वारंवार लघवीला जाणे, ताप येणे किंवा पाठदुखी होणे ही मूत्रमार्गातील संसर्गाची लक्षणे असू शकतात. अशा लक्षणांकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. स्वतःहून औषधे घेणे टाळावे. उपचार न केलेला संसर्ग किडनीपर्यंत पोहोचून गंभीर समस्या निर्माण करू शकतो.
४. आहारातील मिठाचे प्रमाण कमी ठेवा
हिवाळ्यात सूप, इन्स्टंट नूडल्स, लोणची आणि खारट पदार्थांचे सेवन वाढते. या पदार्थांमध्ये सोडियमचे प्रमाण जास्त असते. अतिरिक्त मिठामुळे रक्तदाब वाढण्यासोबतच शरीरात पाणी साचण्याची शक्यता असते. त्यामुळे ताजे आणि घरगुती अन्न खाण्यास प्राधान्य द्यावे. पॅकेज्ड पदार्थ खरेदी करताना त्यावरील घटकांची माहिती तपासावी.
५. शारीरिक हालचाल सुरू ठेवा
थंडीमुळे अनेकजण व्यायाम करणे टाळतात. मात्र, नियमित व्यायामामुळे रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि वजन नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. याचा किडनीच्या आरोग्यालाही फायदा होतो. घरात चालणे किंवा हलका व्यायाम करणेही उपयुक्त ठरू शकते.
६. वेदनाशामक औषधे घेताना काळजी घ्या
आयबुप्रोफेन आणि नॅप्रोक्सेन यांसारख्या काही वेदनाशामक औषधांमुळे किडनीकडे होणारा रक्तपुरवठा कमी होऊ शकतो. विशेषतः शरीरात पाण्याची कमतरता असताना या औषधांमुळे किडनीला इजा होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अशी औषधे घेऊ नयेत.
७. लघवीचे प्रमाण कमी झाल्यास सतर्क राहा
लघवीचे प्रमाण अचानक कमी होणे हे किडनीशी संबंधित समस्येचे लक्षण असू शकते. यासोबत शरीरावर सूज येणे, उलट्या होणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय मदत घ्यावी.
८. जुन्या आजारांवर नियंत्रण ठेवा
मधुमेह, उच्च रक्तदाब किंवा दीर्घकालीन किडनीविकार असलेल्या रुग्णांनी आपल्या आजारांवर योग्य नियंत्रण ठेवणे गरजेचे आहे. ताप, उलट्या किंवा जुलाब झाल्यास डॉक्टरांचा सल्ला न घेता नियमित औषधांमध्ये बदल करू नये.
९. किडनीची नियमित तपासणी करा
किडनीचे आजार सुरूवातीच्या टप्प्यात अनेकदा कोणतीही ठळक लक्षणे दाखवत नाहीत. त्यामुळे मधुमेह, उच्च रक्तदाब, हृदयविकार किंवा कुटुंबात किडनीविकाराचा इतिहास असलेल्या व्यक्तींनी नियमित किडनी तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला महत्त्वाचा
हिवाळ्यातील काही साध्या सवयी किडनीचे आरोग्य राखण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकतात. पुरेसे पाणी पिणे, रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे, संतुलित आहार घेणे आणि नियमित तपासणी करणे या गोष्टींकडे विशेष लक्ष देण्याचे आवाहन डॉ. गजारे यांनी केले आहे.
डॉ. उदय दीपकराव गजारे हे विशाखापट्टणम येथील एआयएनयू रुग्णालयात सल्लागार मूत्रपिंडविकारतज्ज्ञ आणि प्रत्यारोपण चिकित्सक म्हणून कार्यरत आहेत.
टीप : ही माहिती केवळ जनजागृतीसाठी असून वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणत्याही आरोग्यविषयक समस्येसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.