देशसेवेचे स्वप्न पाहणाऱ्या तरुणांसाठी भारतीय प्रादेशिक सेना (Territorial Army - TA) हा एक महत्त्वाचा पर्याय आहे. अधिकारी पदासाठी प्रवेश घेण्याबरोबरच प्रादेशिक सेनेत सैनिक म्हणूनही सहभागी होता येते. विशेष म्हणजे, या सेवेच्या माध्यमातून आपली नोकरी किंवा स्वयंरोजगार सुरू ठेवून देशाच्या संरक्षणासाठी योगदान देता येते.
अधिकारी पदासाठी राष्ट्रीय स्तरावर प्रवेश परीक्षा घेतली जाते; मात्र सैनिकांची भरती प्रामुख्याने संबंधित प्रादेशिक सेना युनिट्स किंवा इन्फंट्री बटालियनकडून आयोजित करण्यात येणाऱ्या भरती रॅलीद्वारे केली जाते.
पात्रतेचे निकष
प्रादेशिक सेनेत सैनिक म्हणून सहभागी होण्यासाठी उमेदवाराने शैक्षणिक, वयोमर्यादा, रोजगार आणि शारीरिक पात्रतेचे निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
१. शैक्षणिक पात्रता आणि वयोमर्यादा
सैनिक (जनरल ड्युटी) : दहावी उत्तीर्ण. एकूण किमान ४५ टक्के गुण आणि प्रत्येक विषयात किमान ३३ टक्के गुण आवश्यक. सैनिक (लिपिक) : बारावी उत्तीर्ण. एकूण किमान ६० टक्के गुण आवश्यक. सैनिक (ट्रेड्समन) : दहावी उत्तीर्ण किंवा विशिष्ट व्यवसायांसाठी आठवी उत्तीर्ण असणे आवश्यक. सर्व पदांसाठी दिलेली वयोमर्यादा १८ ते ४२ वर्षे आहे.
२. अन्य पात्रता
राष्ट्रीयत्व : भारताचा नागरिक असावा. पुरुष आणि महिला दोघांनाही संधी, रोजगार : सरकारी, खासगी क्षेत्रात नोकरी किंवा स्वयंरोजगार असणे आवश्यक, शारीरिक पात्रता : किमान उंची १६० सेंटीमीटर, वजन ५० किलो आणि छाती ७७ सेंटीमीटर (फुगवल्यानंतर ५ सेंटीमीटर विस्तार) असे निकष दिले आहेत.
निवड प्रक्रिया
सैनिकांची भरती प्रामुख्याने खुल्या भरती रॅलीद्वारे केली जाते. यामध्ये उमेदवारांना पुढील टप्प्यांतून जावे लागते.
१. शारीरिक क्षमता चाचणी (PFT)
या चाचणीमध्ये उमेदवाराची शारीरिक क्षमता तपासली जाते. यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश असतो.
१.६ किलोमीटर धावणे, पुल-अप्स (किमान सहा), नऊ फूट खड्डा पार करणे, झिग-झॅग संतुलन चाचणी.
२. शारीरिक मापन चाचणी (PMT)
या टप्प्यात उमेदवाराची उंची, वजन आणि छातीचे मोजमाप तपासले जाते.
३. वैद्यकीय तपासणी
लष्करी डॉक्टरांकडून उमेदवाराची सविस्तर वैद्यकीय तपासणी केली जाते. लष्कराच्या निर्धारित आरोग्यविषयक निकषांनुसार उमेदवार पात्र आहे की नाही, हे तपासले जाते.
४. लेखी परीक्षा
शारीरिक आणि वैद्यकीय चाचण्यांमध्ये पात्र ठरलेल्या उमेदवारांना लेखी परीक्षा द्यावी लागते. या परीक्षेत सामान्य ज्ञान, गणित आणि सामान्य विज्ञान या विषयांवर प्रश्न विचारले जातात.
भरतीचे विभाग आणि गोव्याची स्थिती
प्रादेशिक सेना चार विभागांमध्ये विभागलेली आहे. उमेदवारांनी आपले राज्य कोणत्या विभागात येते आणि त्या विभागासाठी भरतीची अधिसूचना कधी प्रसिद्ध होते, याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
दिलेल्या माहितीनुसार, गोवा विभाग क्रमांक चारमध्ये येतो. त्यामुळे गोव्यातील इच्छुक उमेदवारांनी संबंधित विभागाच्या भरतीविषयक सूचना नियमितपणे तपासाव्यात.
भरती रॅलीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
भरती प्रक्रियेत सहभागी होताना उमेदवारांनी पुढील कागदपत्रे सोबत ठेवणे आवश्यक आहे.
दहावी आणि बारावीची मूळ प्रमाणपत्रे व गुणपत्रिका, अधिवास किंवा रहिवासी प्रमाणपत्र, चारित्र्य प्रमाणपत्र, नोकरीचा पुरावा. यामध्ये वेतनाच्या पावत्या, आयकर विवरणपत्र किंवा स्वयंरोजगार असल्यास प्रतिज्ञापत्र, आधार कार्ड, पॅन कार्ड किंवा मतदार ओळखपत्र, आवश्यकतेनुसार सध्याच्या मालकाचे ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC).
अर्धवेळ सेवा, पण मोठी जबाबदारी
प्रादेशिक सेना ही अर्धवेळ स्वरूपाची लष्करी सेवा आहे. सामान्य परिस्थितीत सैनिकांना दरवर्षी साधारण दोन महिने वार्षिक प्रशिक्षण शिबिरात सहभागी व्हावे लागते. मात्र, आणीबाणीच्या किंवा राष्ट्रीय सुरक्षेच्या गरजेच्या वेळी संबंधित तुकडीला सक्रिय सेवेसाठी बोलावले जाऊ शकते.
नागरी आयुष्यातील जबाबदाऱ्या सांभाळत देशाच्या संरक्षणासाठी योगदान देण्याची ही एक वेगळी संधी आहे. लष्करी शिस्त, प्रशिक्षण आणि राष्ट्रसेवेची भावना यांचा संगम असलेली प्रादेशिक सेना तरुणांसाठी निश्चितच आकर्षक पर्याय ठरू शकते.
जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५