यु द्ध जिंकणे आणि युद्ध संपवणे यात मोठा फरक असतो. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणची लष्करी ताकद जवळपास संपल्याचा दावा करत युद्ध अंतिम टप्प्यात असल्याचे संकेत दिले आहेत. मात्र, त्यांच्या विधानांकडे युद्ध संपल्याची अधिकृत घोषणा म्हणून पाहणे घाईचे ठरेल. कारण रणांगणावरील लष्करी वर्चस्व आणि राजकीय उद्दिष्टांची पूर्तता या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
कतारच्या पंतप्रधानांशी भेट घेतल्यानंतर व्हाइट हाऊसमध्ये बोलताना ट्रम्प यांनी इराणची लष्करी क्षमता मोठ्या प्रमाणात उद्ध्वस्त झाल्याचे सांगितले. इराणची उत्पादन क्षमता सुमारे ८५ टक्क्यांनी कमी झाल्याचाही त्यांनी दावा केला. सध्या मोठ्या लष्करी कारवाईची गरज नसली तरी परिस्थिती बदलल्यास अमेरिका पुन्हा हल्ला करण्यास तयार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यांच्या या विधानातून दोन गोष्टी दिसतात. एकीकडे अमेरिका लष्करी कारवाई थांबवण्याच्या दिशेने विचार करत आहे, तर दुसरीकडे इराणवर दबाव कायम ठेवण्याची रणनीतीही सोडलेली नाही.
खरा पेच इराणच्या अणु कार्यक्रमाचा आहे. इराणची लष्करी क्षमता कमकुवत झाली असेल, तरी त्याच्या अणु कार्यक्रमाबाबत कायमस्वरूपी तोडगा निघाल्याशिवाय अमेरिकेला आपले उद्दिष्ट पूर्ण झाल्याचे सांगता येणार नाही. ट्रम्प यांनीही याच मुद्द्यावर भर दिला आहे. त्यामुळे युद्ध थांबवण्यापेक्षा भविष्यात इराण पुन्हा अण्वस्त्रनिर्मितीच्या दिशेने जाणार नाही, याची खात्री करून घेणे हे अमेरिकेसमोरील मोठे आव्हान आहे.
दुसरीकडे, इराणची भूमिका आणि प्रत्यक्ष परिस्थितीही महत्त्वाची आहे. अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी कायम असताना आणि काही लष्करी कारवाया सुरू असल्याच्या बातम्या येत असताना युद्ध पूर्णपणे संपल्याचे म्हणता येणार नाही. इराणने अमेरिकेच्या चर्चेसंबंधीच्या दाव्यांवरही आक्षेप घेतला आहे. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या विधानांना अंतिम शांतता कराराऐवजी अमेरिकेची सध्याच्या संघर्षाविषयीची भूमिका म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल.
या संघर्षाचा परिणाम केवळ अमेरिका आणि इराणपुरता मर्यादित नाही. मध्यपूर्वेतील देशांची सुरक्षा, तेल वाहतूक, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि जागतिक अर्थव्यवस्था यावर त्याचे परिणाम झाले आहेत. विशेषतः इंधनाच्या किमती वाढल्याने सामान्य नागरिकांपासून उद्योगांपर्यंत अनेकांना त्याची झळ बसली आहे. त्यामुळे युद्ध थांबावे, ही केवळ राजकीय नेत्यांची गरज नसून जागतिक अर्थव्यवस्थेचीही आवश्यकता बनली आहे.
याच पार्श्वभूमीवर ट्रम्प यांनी रशिया-युक्रेन युद्धाचाही उल्लेख केला. दोन्ही देश लढून थकले असून त्यांना चर्चेच्या टेबलावर आणण्याचा प्रयत्न सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले. दरमहा सुमारे २५ हजार लोकांचा मृत्यू होत असल्याचा त्यांचा दावा युद्धाची मानवी किंमत अधोरेखित करतो. मात्र, चर्चा सुरू असणे म्हणजे संघर्ष संपण्याची हमी नव्हे.