नवी दिल्ली : १९८४ च्या शीखविरोधी दंगलीप्रकरणी जन्मठेपेची शिक्षा भोगणारे काँग्रेसचे माजी खासदार सज्जन कुमार यांचे वयाच्या ८० व्या वर्षी निधन झाले. तिहार तुरुंगात शिक्षा भोगत असताना त्यांची प्रकृती अचानक बिघडल्याने त्यांना तातडीने दिल्लीतील रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. मात्र, उपचारादरम्यान त्यांचा मृत्यू झाल्याचे डॉक्टरांनी घोषित केले. या घटनेमुळे १९८४ च्या दंगलीशी जोडलेल्या एका अत्यंत वादग्रस्त आणि प्रदीर्घ कायदेशीर अध्यायाचा अंत झाला आहे.
सज्जन कुमार हे १९७० आणि १९८० च्या दशकात दिल्लीच्या राजकारणातील अत्यंत वजनदार आणि प्रभावशाली नेते म्हणून ओळखले जात होते. १९७७ मध्ये नगरसेवक पदापासून आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात करणाऱ्या सज्जन कुमार यांनी पुढे तीन वेळा खासदार म्हणून दिल्लीचे संसदेत प्रतिनिधित्व केले. मात्र, ३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची त्यांच्याच अंगरक्षकांनी हत्या केल्यानंतर दिल्लीत उसळलेल्या भीषण शीखविरोधी दंगलीत त्यांचे नाव मुख्य आरोपी म्हणून समोर आले. पालम कॉलनी आणि सरस्वती विहार परिसरातील हिंसाचार तसेच हत्येच्या घटनांमध्ये त्यांचा थेट सहभाग असल्याचे पुरावे समोर आले होते.
दीर्घकाळ चाललेल्या कायदेशीर लढाईनंतर, डिसेंबर २०१८ मध्ये दिल्ली उच्च न्यायालयाने कनिष्ठ न्यायालयाचा निकाल बदलत सज्जन कुमार यांना पालम कॉलनीतील पाच शीखांच्या हत्येप्रकरणी दोषी ठरवून प्रथमच जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. त्यानंतर फेब्रुवारी २०२५ मध्ये सरस्वती विहार येथील जसवंत सिंग व त्यांच्या मुलाला जिवंत जाळल्याच्या प्रकरणातही त्यांना दुसऱ्यांदा जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. जानेवारी २०२६ मध्ये जनकपुरी दंगल प्रकरणातून पुराव्यांअभावी त्यांची निर्दोष मुक्तता झाली असली तरी, इतर दोन प्रकरणांमधील जन्मठेपेमुळे ते तिहार तुरुंगातच होते. २०१४ मध्ये विशेष तपास पथकाची (SIT) स्थापना झाल्यानंतर या दंगलीच्या तपासाला वेग मिळाला होता. अखेर या दीर्घ कायदेशीर प्रक्रियेदरम्यान तुरुंगवास भोगत असतानाच सज्जन कुमार यांचे निधन झाले.