पणजी: गोव्याच्या समुद्रकिनाऱ्यांवर आढळणाऱ्या कालवांमध्ये (Oysters) 'कॅडमियम' या अत्यंत घातक व विषारी धातूचे प्रमाण सुरक्षिततेच्या सर्व आंतरराष्ट्रीय मर्यादा ओलांडून वाढल्याचा धक्कादायक खुलासा राष्ट्रीय समुद्र विज्ञान संस्थेच्या (NIO) संशोधनातून समोर आला आहे. या गंभीर अहवालाची राज्य सरकारने तातडीने दखल घेतली असून, नागरिकांचे आरोग्य आणि सुरक्षा ही राज्य सरकारची सर्वोच्च व प्राथमिक जबाबदारी असल्याचे प्रतिपादन राज्याचे मच्छीमार खात्याचे मंत्री नीळकंठ हळर्णकर यांनी केले आहे.
शासकीय यंत्रणांकडून अहवालाची शहानिशा आणि मंत्र्यांचे वक्तव्य
मच्छीमार खात्याचे मंत्री नीळकंठ हळर्णकर यांनी या विषयावर आपली भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले की, 'एनआयओ' ही केंद्र सरकारची एक अत्यंत जबाबदार व उच्चस्तरीय वैज्ञानिक संशोधन संस्था असून तिचे शास्त्रज्ञ पर्यावरण आणि सार्वजनिक हितासाठी सातत्याने मोलाचे संशोधन करत असतात. मात्र, अशा संवेदनशील संशोधनाची माहिती थेट माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध करून नागरिकांमध्ये घबराट किंवा गोंधळाचे वातावरण निर्माण करण्याऐवजी शास्त्रज्ञांनी हा अहवाल अधिकृतपणे राज्य सरकार, मुख्यमंत्री आणि अन्न व औषध प्रशासन (FDA) यांसारख्या सक्षम शासकीय यंत्रणांकडे आधी सुपूर्द करायला हवा होता. अहवाल आधी प्रशासनाकडे आल्यास शासनाला वेळेवर योग्य ते मार्गदर्शक नियम आणि प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आखणे सुलभ झाले असते.
या अहवालाच्या पार्श्वभूमीवर, राज्य सरकार आणि अन्न व औषध प्रशासन विभाग लवकरच एनआयओचे संचालक आणि संबंधित तज्ज्ञ शास्त्रज्ञांची भेट घेऊन या संपूर्ण संशोधनाची सखोल शहानिशा व पडताळणी करणार आहे. सागरी अन्नसाखळीत खरोखरच असे विषारी घटक धोकादायक पातळीवर साचले असतील, तर सी-फूड शौकीनांच्या आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी आवश्यक त्या सर्व कायदेशीर आणि प्रशासकीय उपाययोजना तात्काळ राबवल्या जातील, अशी ठोस ग्वाही मंत्री नीलकंठ हळर्णकर यांनी दिली आहे.
काय आहे एनआयओच्या (NIO) संशोधन अहवालात ?
राष्ट्रीय समुद्र विज्ञान संस्थेच्या (NIO) शास्त्रज्ञांनी गोव्याच्या संपूर्ण किनारपट्टीवरील समुद्राच्या तळातील गाळ आणि तेथे आढळणाऱ्या कालवांचे रासायनिक व वैज्ञानिक विश्लेषण केले. समुद्राच्या तळाशी असलेल्या गाळामध्ये कॅडमियमचे प्रमाण प्रति किलो ०.१६ मिग्रॅ, तर पाऱ्याचे (Mercury) प्रमाण प्रति किलो ०.००५ मिग्रॅ इतके अत्यल्प आढळून आले आहे, जे आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार पूर्णपणे सुरक्षित मानले जाते.
मात्र, सागरी जीव असलेल्या कालवांच्या तपासणीत समोर आलेली आकडेवारी अत्यंत चिंताजनक आहे. कालवांमध्ये कॅडमियमचे सरासरी प्रमाण प्रति किलो तब्बल ३.३७ मिग्रॅ इतके उच्च आढळले आहे. कालव हे गाळणी पद्धतीने (filter feeding) अन्न ग्रहण करणारे जलचर असल्यामुळे ते समुद्राच्या पाण्यातील व पर्यावरणातील विषारी अवजड धातू स्वतःच्या शरीरात मोठ्या प्रमाणात शोषून घेतात. विशेषतः उत्तर गोव्यातील प्रसिद्ध 'बागा' किनारपट्टी भागात आढळणाऱ्या कालवांमध्ये कॅडमियमचा हा साठा सर्वाधिक आणि धोकादायक पातळीवर नोंदवला गेला आहे.
जरी समुद्रातील गाळ सध्या सुरक्षित स्थितीत असला, तरी सागरी जीवांमध्ये होणारा हा विषारी धातूंचा संचय भविष्यात मानवी आरोग्यासाठी गंभीर आजारांचे कारण ठरू शकतो. त्यामुळे अशा दूषित कालवांचे नियमित सेवन करणे आरोग्यासाठी धोकादायक असून, गोव्याच्या खाण्यायोग्य सागरी जीवांवर प्रशासनाने कठोर आणि सातत्याने देखरेख ठेवण्याची तीव्र गरज एनआयओच्या संशोधकांनी व्यक्त केली आहे.