कर्नल सुनीत कार्दोजो यांचा हा संपूर्ण प्रवास भारतीय सैन्यातील त्याग, निष्ठा आणि कर्तव्याची जाणीव करून देणारा आहे. एका महान वडिलांचा वारसा तितक्याच समर्थपणे पुढे नेणारे कर्नल सुनीत हे तरुण पिढीसाठी नक्कीच एक मोठे प्रेरणास्थान आहेत.
भारतीय सैन्यामध्ये शौर्य, शिस्त आणि देशप्रेमाची एक मोठी परंपरा आहे. अनेक कुटुंबांमध्ये ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जडली जाते. याच परंपरेचा एक देदिप्यमान भाग म्हणजे कर्नल सुनीत कार्दोजो (निवृत्त). महान अनुभवी मेजर जनरल इयान कार्दोजो यांचे सुपुत्र असलेले कर्नल सुनीत हे एका अस्सल ‘गोंयकार’ असून, त्यांनी आपल्या वडिलांच्या पावलावर पाऊल ठेवत भारतीय सैन्यात अत्यंत उल्लेखनीय कामगिरी बजावली आहे.
कर्नल सुनीत कार्दोजो यांच्याकडे सैन्य दलात प्रवेश करताना अनेक पर्याय उपलब्ध होते. ते खुल्या प्रवर्गातून आर्मर्ड किंवा आर्टिलरी यांसारख्या कोणत्याही इतर विभागात सहज जाऊ शकत होते. परंतु, त्यांनी एका वेगळ्या आणि स्वाभिमानी मार्गाची निवड केली. आपल्या वडिलांच्या ऐतिहासिक 'गोरखा रेजिमेंट' (बटालियन) मध्ये सामील होणे हा त्यांच्यासाठी केवळ एक निर्णय नव्हता, तर तो अत्यंत अभिमानाचा आणि सन्मानाचा विषय होता. ते ज्या वेळी बटालियनमध्ये रुजू झाले, त्या वेळी त्यांच्यासोबत इतरही पाच अधिकारी दुसऱ्या पिढीतील होते. कालपर्यंत ज्यांना ते 'काका' म्हणून पाहत आले होते, ते आता त्यांचे 'सर' झाले होते. सैन्यातील हे वातावरण आणि नातेसंबंधांचे बदलणारे पदर अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण होते. आज भारतीय सैन्यात तिसऱ्या आणि चौथ्या पिढीतील लोकही अभिमानाने सेवा देत आहेत, हाच या परंपरेचा खरा गाभा आहे.
श्रीलंकेतील पहिला थरारक अनुभव
लष्करी मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर कर्नल सुनीत यांना थेट श्रीलंकेतील भारतीय शांतता रक्षक दलात (IPKF) तैनात करण्यात आले. त्या वेळचा प्रसंग आठवताना ते सांगतात की, त्यांचे कमांडिंग ऑफिसर त्यांना तातडीने श्रीलंकेत बोलावून घेत होते. मद्रासहून एका विशेष कुरिअर विमानातून ते श्रीलंकेत पोहोचले. परंतु, विमानातून खाली उतरताच विमानतळाबाहेर गोळीबार सुरू झाला. हा phantom सैन्यातील पहिलाच दिवस होता. तिथून त्यांना घाईघाईने सुरक्षित स्थळी हलवून एका चिंचोळ्या ४x४ खोलीत ठेवण्यात आले, जिथे आधीपासूनच एक अधिकारी बंद होता. चार तासांनंतर परिस्थिती आटोक्यात आल्यावर त्यांना बटालियनच्या ठिकाणी हलवण्यात आले.
सैन्यात नव्याने सामील झालेल्या अधिकाऱ्याला लगेच थेट मोठी जबाबदारी किंवा कमांड दिली जात नाही. कर्नल सुनीत यांना एका ज्येष्ठ अधिकाऱ्याच्या देखरेखीखाली ठेवण्यात आले होते. सुरुवातीचे तीन महिने ते एका सार्जंट आणि जेसीओच्या (JCO) मार्गदर्शनाखाली काम करत होते. त्यांच्या कमांडिंग ऑफिसरने त्यांना स्पष्ट ताकीद दिली होती की, कोणतीही स्वतःची हुशारी किंवा अतिरिक्त शौर्य दाखवायचे नाही, फक्त जे सांगितले आहे तेच करायचे. कर्नल सुनीत यांनी या सूचनेचे तंतोतंत पालन केले. त्यांनी आपल्या जवानांसोबत राहून, तेच जेवण जेवून, आणि रात्रीची गार्ड ड्युटी करून सैनिकांचे जीवन अगदी जवळून अनुभवले. जवानांची सुख-दुःखे आणि त्यांची कार्यपद्धती समजून घेण्यासाठी हा अनुभव अत्यंत मोलाचा ठरला.
जम्मू-काश्मीरमधील कार्यकाळ आणि सियाचीनची आव्हाने
कर्नल सुनीत कार्दोजो यांनी आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत जम्मू आणि काश्मीरमध्ये तब्बल सहा कार्यकाळ सेवा बजावली आहे. तो काळ अत्यंत संवेदनशील आणि आव्हानात्मक होता, कारण तिथे दहशतवाद शिगेला पोहोचला होता. त्यांनी कुपवाडा सारख्या अत्यंत संवेदनशील आणि धुमसणाऱ्या भागात सेवा केली. त्यानंतर त्यांची बदली डल्लौझी सारख्या शांतता क्षेत्रात झाली होती, परंतु पूंछ आणि राजौरी भागात अचानक तणाव वाढल्याने त्यांनी पुन्हा काश्मीरमध्ये परतावे लागले.
काश्मीरमधील पाच वर्षाच्या प्रदीर्घ सेवेनंतर त्यांची बदली अलाहाबाद येथे 'जीटीओ' (Group Testing Officer) म्हणून झाली. हा शांततेचा कार्यकाळ असतानाच, त्यांच्या मूळ युनिटला सियाचीन हिमनदीवर जाण्याचे आदेश आले. युनिटकडून विचारणा होताच, कर्नल सुनीत यांनी कोणताही विचार न करता लगेच स्वेच्छेने सियाचीनला जाण्याची तयारी दर्शवली. जगातील सर्वात उंच आणि कठीण युद्धभूमीवर सेवा बजावल्यानंतर, त्यांनी सुदानमध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) शांतता मोहिमेतही देशाचे प्रतिनिधित्व केले. पुढे त्यांनी रानीखेत आणि पुन्हा राजौरी-पूंछ भागात बटालियनचे यशस्वी नेतृत्व केले.
एसएसबी (SSB) निवड प्रक्रिया आणि जीटीओचे महत्त्व
कर्नल सुनीत यांनी अलाहाबाद येथे सेवा निवड मंडळात (SSB) 'ग्रुप टेस्टिंग ऑफिसर' (GTO) म्हणून काम पाहिले आहे. या अनुभवावर बोलताना त्यांनी उमेदवारांसाठी अत्यंत महत्त्वाची माहिती दिली. जीटीओ टास्क हे उमेदवारांच्या सामूहिक क्षमतेची आणि त्यांच्यातील संवादाची चाचणी घेण्यासाठी डिझाइन केलेले असतात. गट चर्चा, अडथळ्यांची शर्यत याद्वारे अवघ्या काही मिनिटांत जीटीओ प्रत्येक उमेदवाराच्या प्रतिसादाचे अचूक मूल्यांकन करतो.
या संपूर्ण प्रक्रियेत 'पीआयक्यू' (Personal Information Questionnaire) फॉर्म हा अत्यंत महत्त्वाचा दुवा असतो, कारण मुलाखत घेणारा अधिकारी या फॉर्मच्या आधारेच प्रश्न विचारतो. उमेदवाराचे शिक्षण, छंद, पार्श्वभूमी आणि जागतिक घडामोडींबद्दलचे त्याचे ज्ञान याची चाचणी घेतली जाते. कर्नल सुनीत उमेदवारांना मोलाचा सल्ला देतात की, तुम्ही फॉर्ममध्ये जी माहिती दिली आहे, त्याबद्दल तुमच्या मनात पूर्ण स्पष्टता व प्रामाणिकपणा हवा. तिथे खोटे बोलण्याचा किंवा ओव्हरस्मार्ट बनण्याचा प्रयत्न केल्यास, मुलाखतकार तुम्हाला सहज पकडू शकतात.
- जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५
