कृष्णावर प्रेम करणे, येशूवर प्रेम करणे, किंवा एखाद्या गुरुवर प्रेम करणे - यामागची कल्पना अशी आहे की, समोरचा गुंतण्याची भीती तुम्हाला नसते. तुम्ही तुम्हाला हवे तितके प्रेम करू शकता; आणि जेव्हा तुम्ही त्यातून बाहेर पडता, तेव्हा समोरून कोणताही विरोध नसतो. हीच भक्तीची सुंदरता आहे.
सद्गुरू : तुमच्या असण्याचे पैलू - तुमचे भौतिक शरीर, मन, भावना आणि ऊर्जा - यामध्ये लोक साधारणपणे भावनांनाच सर्वात शक्तिशाली घटक म्हणून ओळखतात. म्हणूनच धार्मिक आणि आध्यात्मिक संदर्भात भावनांचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो; विशेषतः प्रेमाचा, कारण ते तुमच्या सभोवताली अनुकूल वातावरण निर्माण करते. हे जग तुम्हाला हवे तसे घडू लागते. चला, आपण याकडे चांगले-वाईट किंवा बरोबर-चूक अशा दृष्टीने नव्हे, तर तांत्रिकदृष्ट्या पाहूया.
मुळात, प्रेम म्हणजे दुसरे कोणीतरी तुमच्यापेक्षा अधिक महत्त्वाचे बनले आहे. हे त्रासदायक वाटू शकते - तुमचे अस्तित्वच धोक्यात येते. तुम्ही एखाद्याला "मी तुला प्रेम करतो / करते" असे म्हणालात की, तुम्ही तुमचे सर्व स्वातंत्र्य गमावता; तुमच्याकडे असलेले सर्व काही हरवता, आणि तुम्हाला तुमच्या जीवनात जे हवे आहे ते करता येत नाही. यात असंख्य अडचणी आहेत, पण त्याच वेळी ते तुम्हाला खेचून घेते. ते एक गोड विष आहे. अतिशय साखरयुक्त विष; ते स्वतःला संपवणारे आहे.
जर तुम्ही स्वतःला संपवले नाही, तर तुम्हाला कधीच प्रेम कळणार नाही. तुमच्यातला काही भाग मरण पावला पाहिजे. जे आतापर्यंत तुम्ही होता, त्या जागेत आता कशानेतरी किंवा कोणीतरी स्थान घेतले पाहिजे. जर तुम्ही हे होऊ दिले नाही, तर तिथे प्रेम नसते, फक्त हिशोब असतो.
आपल्या जीवनात आपण विविध प्रकारची नाती निर्माण केली आहेत: कौटुंबिक नाती, पती-पत्नीचे नाते, व्यावसायिक नाती, सामाजिक नाती - जीवनातील वेगवेगळ्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी ही सर्व नाती आहेत. मी असे म्हणत नाही की, या नात्यांमध्ये प्रेमाची अभिव्यक्ती नसते. ती असते आणि तुम्ही जे काही करता, त्यात प्रेम असलेच पाहिजे. प्रत्येक कृती प्रेमपूर्वक करता येते. पण जेव्हा आपण प्रेमाला एक आध्यात्मिक प्रक्रिया म्हणून पाहतो, तेव्हा आपण त्याला ‘आत्मविनाशा’ची प्रक्रिया म्हणून पाहतो. जेव्हा आपण ‘आत्मविनाश’ हा शब्द वापरतो, तेव्हा तो नकारात्मक वाटतो.
जेव्हा तुम्ही खरोखर एखाद्यावर प्रेम करता, तेव्हा तुम्ही सर्व काही समर्पित करण्यास तयार होता - तुमचे व्यक्तिमत्त्व, तुमच्या आवडी-निवडी. जेव्हा प्रेम नसते, तेव्हा माणसे कठोर असतात. पण जेव्हा ते कोणाच्या प्रेमात पडतात, तेव्हा ते स्वतःला कोणत्याही प्रकारे वाकवायला तयार होतात, जी एक विलक्षण आध्यात्मिक प्रक्रिया आहे, कारण तुम्ही लवचिक होत आहात. त्यामुळे प्रेम निश्चितच आत्मविनाशी आहे; आणि हीच त्याची सर्वात सुंदर बाजू आहे.
तुम्ही त्याला आत्मविनाश म्हणा किंवा मुक्ती म्हणा, तुम्ही त्याला नाश म्हणा किंवा निर्वाण म्हणा, जेव्हा आपण म्हणतो की, "शिव हा संहारक आहे," तेव्हा आपण असे म्हणत असतो की, तो एक उत्कट प्रेमी आहे. प्रेम हे नेहमीच आत्मविनाशी असेलच असे नाही, तो केवळ ‘विनाश’ असू शकतो. तुम्ही कोणावर प्रेम करता यावर ते अवलंबून आहे. त्यामुळे तो तुम्हाला नष्ट करतो; कारण जर ते तुम्हाला नष्ट करत नसेल, तर ते खरे प्रेमप्रकरण नाही. जेव्हा मी ‘ते तुम्हाला नष्ट करते’ असे म्हणतो, तेव्हा त्याचा अर्थ तुमचे घर, व्यवसाय किंवा इतर काही नष्ट करणे असा नाही. तुम्ही ज्याला ‘मी’ म्हणता, ते तुमचे कठोर व्यक्तिमत्त्व प्रेमाच्या प्रक्रियेत नष्ट होते, तोच आत्मविनाश आहे.
तुमच्या विचार करण्याच्या पद्धती, भावना व्यक्त करण्याच्या पद्धती, तुमच्या आवडी-निवडी, तुमचे तत्त्वज्ञान, तुमची विचारसरणी - हे सर्व तुम्ही प्रेमात पडता तेव्हा विरघळून जातात. हे तुमच्यासोबत घडलेच पाहिजे; यासाठी दुसऱ्या कोणाची वाट पाहू नका. ते स्वतःसाठी घडवा, कारण प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला कोणाचीही गरज नाही. तुम्ही कोणत्याही गोष्टीवर प्रेम करू शकता. जर तुम्ही एखाद्या गोष्टीबद्दल अगदी सखोल आणि निरपेक्ष प्रेमभावना निर्माण केली - अगदी कोणत्याही बाह्य वस्तूशिवायही - तर तुम्हाला दिसेल की, आत्मविनाश आपोआप घडून येतो.
पण साधारणपणे समाज ज्याला प्रेम म्हणतो, तो एक परस्पर लाभाचा व्यवहार असतो. "तू मला हे दे, मी तुला ते देईन; पण तू मला हे दिले नाहीस, तर मी तुला ते देणार नाही," हा एक व्यवहार आहे. यात काही प्रमाणात गोडवा असतो; दोघांनाही त्याचा लाभ होतो - पण तो अटींवर आधारित असतो. जर तुम्ही त्यातून काय अपेक्षा ठेवता याबाबत फारच अवास्तव झालात, तर समोरील व्यक्ती हळूहळू मागे सरकते. तुमच्या प्रेमप्रकरणातही तुम्हाला वाजवी राहावे लागते.
जर तुम्ही एखाद्या पुरुषावर, स्त्रीवर, मुलावर किंवा इतर कोणावरही प्रेम करत आहात, तर त्या प्रेमाच्या प्रक्रियेत केवळ तुम्हीच गुंतत नाही, तर समोरील व्यक्तीही गुंतते. एकदा का ही एकमेकांमध्ये गुंतवणूक झाली की, मग तुम्ही त्यातून बाहेर पडलात तरी, तुम्ही स्वतःला त्यातून सोडवू शकत नाही. पण भक्ती म्हणजे निरपेक्ष प्रेम. त्यामागे कोणतेही कारण नसते - तो एकतर्फी वेडेपणा असतो. हीच देवावर प्रेम करण्याची सुंदरता आहे, कारण तुम्हाला नातेसंबंध निर्माण करण्याची गरज नसते - तुम्ही फक्त प्रेम करू शकता.
कृष्णावर प्रेम करणे, येशूवर प्रेम करणे, किंवा एखाद्या गुरुवर प्रेम करणे - यामागची कल्पना अशी आहे की, समोरचा गुंतण्याची भीती तुम्हाला नसते. तुम्ही तुम्हाला हवे तितके प्रेम करू शकता; आणि जेव्हा तुम्ही त्यातून बाहेर पडता, तेव्हा समोरून कोणताही विरोध नसतो. हीच भक्तीची सुंदरता आहे. ध्यानस्थ होण्यासाठी ही एक उत्तम तयारी आहे. तुमच्या आत काही प्रमाणात प्रेमभावना आणि आत्मविनाशाची भावना नसल्यास, तुम्ही ध्यान करू शकत नाही. तुमच्यातील काही भाग खाली आणला गेला पाहिजे, तेव्हाच तुम्ही ध्यानस्थ होऊ शकता. आणि जर तुम्ही ‘मी’ म्हणून जे काही म्हणता, ते पूर्णपणे खाली आणले, तर तुम्ही पूर्णपणे स्थिर व्हाल आणि भौतिकतेच्या पलीकडे जाल.
- सद् गुरू
(ईशा फाऊंडेशन)
