थकवा, चिडचिड आणि पचनाच्या तक्रारींकडे करू नका दुर्लक्ष; वेळीच आरोग्य तपासणी करणे आवश्यक
सध्याच्या धावपळीच्या युगात 'आरोग्य' हीच खरी संपत्ती आहे, हे आपण सर्वजण मान्य करतो. मात्र, जेव्हा प्रत्यक्ष कृतीची वेळ येते, तेव्हा पुरुष अनेकदा स्वतःच्या आरोग्याकडे सोयीस्कर दुर्लक्ष करताना दिसतात. पुरुषांचे आरोग्य म्हटले की, सामान्यतः केवळ जिममधील शरीरसौष्ठव, प्रोटीन शेक्स आणि स्नायूंची ताकद यावरच चर्चा होते. पण, खरे आरोग्य हे शरीराने दिलेल्या छोट्या आणि शांत संकेतांमध्ये दडलेले असते. अनेकदा 'हे काही नाही, कामाचा ताण आहे' किंवा 'उद्या पाहू' या मानसिकतेमुळे आरोग्याच्या गंभीर समस्या अनेक वर्षे अंगावर काढल्या जातात. हीच मानसिकता पुढे जाऊन असाध्य आजार किंवा गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रियांचे कारण ठरते. पुरुषांच्या आरोग्याशी संबंधित अशा अनेक महत्त्वाच्या बाबी आहेत, ज्यावर उघडपणे बोलणे गरजेचे आहे, जेणेकरून भविष्यातील मोठे धोके टाळता येतील.
पुरुषांमध्ये आढळणारी सर्वात पहिली आणि सामान्य समस्या म्हणजे 'सततचा थकवा' (क्रॉनिक फटिग). दिवसभराच्या कामानंतर थकवा येणे ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, पण जर हा थकवा पिच्छा सोडत नसेल, तर ते चिंतेचे लक्षण असू शकते. अनेक पुरुष याकडे कामाचा व्याप किंवा वाढते वय म्हणून दुर्लक्ष करतात. मात्र, वैद्यकीय संशोधनानुसार, सततचा थकवा हा शरीरातील पोषक तत्वांची कमतरता, थायरॉईडमधील असमतोल किंवा चयापचय क्रियेशी संबंधित (मेटाबॉलिक) आजारांचा प्रारंभिक संकेत असू शकतो. शरीराने दिलेला हा पहिला इशारा जर वेळेत ओळखला, तर पुढील अनेक व्याधींना रोखणे सहज शक्य होते.
हृदयविकार हा केवळ वृद्धांचा आजार आहे, हा समज आता पूर्णपणे चुकीचा ठरला आहे. आजकाल ३० ते ४० वयोगटातील तरुणांमध्ये हृदयविकाराचे प्रमाण कमालीचे वाढले आहे. उच्च रक्तदाब, कोलेस्टेरॉलची वाढलेली पातळी, धूम्रपान आणि बैठी जीवनशैली हे याला मुख्यत्वे कारणीभूत आहेत. विशेष म्हणजे, या समस्यांची लक्षणे जोपर्यंत एखादा गंभीर झटका येत नाही, तोपर्यंत उघडपणे दिसत नाहीत. त्यामुळे केवळ वयोवृद्धांनीच चाचण्या कराव्यात हा विचार सोडून तरुणांनीही आपली 'नंबर्स' म्हणजे बीपी आणि शुगर वेळोवेळी तपासणे आता काळाची गरज बनली आहे.
मानसिक आरोग्याचा विचार केल्यास, पुरुष अनेकदा आपला तणाव शब्दांत व्यक्त करण्याऐवजी तो वर्तनातून व्यक्त करतात. राग येणे, चिडचिड करणे किंवा लोकांपासून दूर राहणे ही तणावाची लक्षणे असू शकतात. पुरुषांना लहानपणापासूनच 'रडायचे नाही' किंवा 'तक्रार करायची नाही' असे संस्कार मिळाल्यामुळे ते आपल्या भावना मोकळेपणाने मांडू शकत नाहीत. परिणामी, हा दाबलेला तणाव मानसिक आरोग्यावर आणि पर्यायाने कौटुंबिक संबंधांवर विपरित परिणाम करतो. ही लक्षणे ओळखणे आणि त्यावर तज्ज्ञांशी संवाद साधणे ही प्रगल्भतेची लक्षणे आहेत, कमकुवतपणाची नाही.
झोप हा आरोग्याचा अत्यंत महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे, पण अनेकजण कामाच्या नादात त्याकडे दुर्लक्ष करतात. घोरणे, रात्री वारंवार जाग येणे किंवा दिवसभर डुलक्या लागणे हे 'स्लीप ॲप्निया'सारख्या गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते. अपुऱ्या झोपेमुळे वजन वाढणे, प्रतिकारशक्ती कमी होणे आणि एकाग्रता ढासळणे यांसारखे परिणाम होतात. त्याचप्रमाणे, पचनाच्या तक्रारींना 'बाहेरचे खाल्ले असेल' म्हणून सोडून देणेही धोकादायक ठरू शकते. सततची ॲसिडिटी किंवा पोट फुगणे हे आतड्यांच्या आरोग्याशी संबंधित मोठे संकेत असू शकतात, ज्याचा संबंध थेट आपल्या मानसिक आरोग्याशी आणि रोगप्रतिकारशक्तीशी असतो.
वजन वाढणे ही प्रक्रिया एका रात्रीत घडत नाही. कामाचे वाढते तास आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे शरीराचा आकार हळूहळू बदलतो. जेव्हा वजन खूप वाढते, तेव्हाच अनेकजण जागे होतात. मात्र, सुरुवातीच्या काळातच जीवनशैलीत बदल केल्यास मधुमेह आणि सांधेदुखीसारखे आजार टाळता येतात. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, नियमित आरोग्य तपासणीची (Preventive Check-ups) टाळाटाळ करणे पुरुषांसाठी महागात पडू शकते. जोपर्यंत दुखत नाही तोपर्यंत डॉक्टरकडे जायचे नाही, हा दृष्टिकोन बदलणे आवश्यक आहे. वार्षिक रक्त तपासणी, यकृत कार्य चाचणी आणि साखरेची तपासणी यामुळे अनेक आजार सुरुवातीच्या टप्प्यातच लक्षात येतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, पुरुषांचे आरोग्य हे केवळ बाह्य शक्तीवर अवलंबून नसून ते आंतरिक जागरूकतेवर अवलंबून आहे. शरीराने दिलेल्या सूक्ष्म संकेतांकडे लक्ष देणे, वेळेवर तपासण्या करणे आणि आपल्या तक्रारींबद्दल मोकळेपणाने बोलणे हे सुदृढ आरोग्याचे लक्षण आहे. 'इग्नोर आणि पुश थ्रू' ही जुनी विचारसरणी सोडून आता आरोग्याला प्राधान्य देण्याची वेळ आली आहे. कारण निकोप शरीर हीच जीवनातील सर्वात मोठी गुंतवणूक आहे.
टीप : हा लेख केवळ माहितीपर आहे. आरोग्याशी निगडीत कोणत्याही समस्या जाणवल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.
