रोड्रिग्स म्हणतात की लष्कर हे केवळ एक पेशा नाही; तर ते व्यक्तिमत्त्वात १८० अंशांचे संपूर्ण परिवर्तन आहे. एका 'सुसेगाद' गोव्याच्या तरुणाला शिस्तबद्ध अधिकारी बनवण्याचे श्रेय ते आपल्या कमांडिंग अधिकारी आणि वरिष्ठांना देतात.
गोव्यातील मडगाव हे शहर आपल्या निवांत आणि लयबद्ध जीवनशैलीसाठी ओळखले जाते, ज्याला स्थानिक भाषेत 'सुसेगाद' म्हटले जाते. याच वातावरणात, एका व्यावसायिक कुटुंबात आयव्हन रॉड्रिग्स यांचा जन्म झाला. कोणताही लष्करी वारसा नसताना, त्यांचे आयुष्य एका ठरलेल्या साच्यात जाईल असे वाटत होते. मात्र, बंगळूरमधील एका सैन्य भरती केंद्रावर विचारलेल्या एका प्रश्नाने... "तुझ्यामध्ये ती धमक आहे का?" त्यांच्या आयुष्याचा मार्ग कायमचा बदलला. आज निवृत्त स्क्वॉड्रन लीडर आयव्हन रॉड्रिग्स हे या सत्याचे प्रतीक आहेत की, योद्धे केवळ जन्माला येत नाहीत, तर ते प्रशिक्षणाच्या भट्टीत तावून-सुलाखून निघतात.
रॉड्रिग्स यांचा हा प्रवास अभियांत्रिकीच्या वर्गातून सुरू झाला. AFCAT परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर ते हवाई दलाच्या अशा जगात पोहोचले, जिथे 'सरासरी' कामगिरीला थारा नसतो. भारतीय हवाई दलातील प्रशिक्षण हा १८ महिन्यांचा एक अतिशय खडतर टप्पा असतो. येथे केवळ शारीरिक ताकद पुरेशी नसते, तर तांत्रिक विषयात ८५% आणि आणीबाणीच्या प्रसंगात निर्णय घेण्यासाठी ९५% गुण मिळवणे अनिवार्य असते. थोडीशी चूकही येथे जीवघेणी ठरू शकते.
हवाई दलात प्रत्येक उड्डाण ही एक नवीन परीक्षा असते. पिलाटस पीसी-७ वर प्राथमिक धडे गिरवल्यावर, केवळ गुणवत्तेत सर्वोच्च असलेल्या कॅडेट्सची निवड 'फायटर स्ट्रीम'साठी केली जाते. रॉड्रिग्स यांनी किरण जेट्सवरून प्रवास करत अखेरीस 'मिग-२१ बायसन' (MiG-21 Bison) या लढाऊ विमानाचे कॉकपिट गाठले. वैमानिकांच्या निवडीत शारीरिक मोजमापे (Anthropometry) महत्त्वाची असतात. रॉड्रिग्स सांगतात, "जर मी केवळ २ सेंटीमीटर अधिक उंच असतो, तर कदाचित मी मिग ऐवजी इतर विमाने उडवली असती." मिग-२१ मधील अपुरी जागा आणि त्याचे प्रचंड वेगवान संचालन यामुळे त्याला उडवणे हे कोणत्याही वैमानिकासाठी एक स्वप्न असते.
त्यांनी भारतीय हवाई दलाच्या प्रतिष्ठित २३ व्या 'पँथर्स' स्क्वॉड्रनमध्ये सेवा बजावली. या युनिटचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. रॉड्रिग्स यांनी बजावलेल्या सर्वात तणावपूर्ण जबाबदाऱ्यांपैकी एक म्हणजे 'ऑपरेशनल रेडिनेस प्लॅटफॉर्म' (ORP). येथे दोन विमाने पूर्ण शस्त्रास्त्रांनिशी धावपट्टीच्या कडेला सज्ज असतात. शत्रूने सीमेचे उल्लंघन करताच, अवघ्या काही सेकंदात या विमानांना हवेत झेप घ्यावी लागते. हा थरार एका बचावात्मक खेळाडूसारखा असतो, जिथे देशाला सुरक्षित ठेवण्यासाठी वैमानिकाला आपला जीव पणाला लावावा लागतो.
आपल्या कारकिर्दीत रॉड्रिग्स यांनी हवाई दलात महिलांचे वाढते वर्चस्वही जवळून अनुभवले. अवनी चतुर्वेदी आणि राफेल उडवणारी शिवांगी सिंग यांच्यासारख्या महिला वैमानिकांनी दाखवलेली एकाग्रता आणि शिस्त वाखाणण्याजोगी असल्याचे ते नमूद करतात. त्यांच्या मते, महिलांनी केवळ सक्षमीकरणासाठी नव्हे, तर आपल्या गुणवत्तेच्या जोरावर हे स्थान मिळवले आहे.
एका 'सुसेगाद' गोवन तरुणाचे शिस्तबद्ध अधिकाऱ्यात झालेले रूपांतर म्हणजे व्यक्तिमत्त्वाचे १८० अंशांतील परिवर्तन आहे. गोव्यातील तरुणांना लष्कराकडे वळवण्यासाठी ते नेहमी प्रोत्साहित करतात. "केवळ स्वप्न पाहू नका, तर त्यासाठी आवश्यक असलेल्या कठोर अभ्यासाची आणि मानसिक तयारीची तयारी ठेवा," असा संदेश ते देतात. आयव्हन रॉड्रिग्स यांची ही गाथा जिद्द, त्याग आणि देशप्रेमाचा एक तेजस्वी आविष्कार आहे.
- जॉन आगियार
+ ९१ ९८२२१५९७०५
