पणजी : दिवाळीच्या दिवशी म्हणजेच ८ नोव्हेंबर रोजी पणजीतील एअर क्वालिटी इंडेक्स (एक्यूआय) १३३ इतका खराब नोंदवला गेला असून, ही हवा दिवसाला तीन सिगारेट्स ओढण्याइतकी धोकादायक आहे. २०२० पासून दिवाळीच्या दिवशी पणजीत हवेच्या गुणवत्तेत मोठी घसरण झाली असून, नरकासूर दहन व फटाक्यांमुळे हे प्रदूषण वाढले असण्याची दाट शक्यता आहे.
एक्यूआयच्या आकडेवारीनुसार पणजीतील हवेची गुणवत्ता एकदम खराब श्रेणीत पोहोचली असून, ही गेल्या सहा वर्षांतील दिवाळीच्या काळातील सर्वात खराब स्थिती आहे. या प्रदूषणामागे फटाके फोडणे आणि नरकासुरांचे पुतळे जाळणे या प्रथा कारणीभूत आहेत का, याची पडताळणी गोवा राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या अधिकृत मूल्यमापनाद्वारे होणे आवश्यक आहे.
रात्रीच्या प्रदूषणात लक्षणीय वाढ
शहरात ८ नोव्हेंबरच्या रात्री हवेचा एक्यूआय २१६ पर्यंत पोहोचला होता, तर संपूर्ण दिवसाची सरासरी १३३ इतकी होती. दिवसाच्या सरासरीच्या तुलनेत रहिवाशांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या विशिष्ट वेळी प्रदूषणाची पातळी अधिक होती. ही वाढ प्रामुख्याने नरक चतुर्दशी आणि दिवाळीच्या काळात पुतळे जाळल्याने व फटाके फोडल्याने झाली आहे.
मागील वर्षांच्या एक्यूआयची तुलना
यापूर्वीच्या आकडेवारीनुसार १४ नोव्हेंबर २०२० रोजी पणजीमध्ये एक्यूआय १६, ४ नोव्हेंबर २०२१ रोजी ६०, तर २०२२ मध्ये ११४ होता. त्यानंतर १२ नोव्हेंबर २०२३ रोजी ९८, ३१ ऑक्टोबर २०२४ रोजी ९४ आणि २० ऑक्टोबर २०२५ रोजी तो सुधारून ८७ वर आला होता. मात्र, २०२६ मध्ये हा आकडा पुन्हा वाढून १३३ वर पोहोचला. या आकडेवारीवरून दरवर्षी प्रदूषण सातत्याने वाढत असल्याचे स्पष्ट होते.
| वर्ष | दिवाळीची तारीख | एक्यूआय |
|---|---|---|
| २०२० | १४ नोव्हेंबर | १६ |
| २०२१ | ४ नोव्हेंबर | ६० |
| २०२२ | तारीख नमूद नाही | ११४ |
| २०२३ | १२ नोव्हेंबर | ९८ |
| २०२४ | ३१ ऑक्टोबर | ९४ |
| २०२५ | २० ऑक्टोबर | ८७ |
| २०२६ | ८ नोव्हेंबर | १३३ |
सण आणि उत्सवाच्या दिवसाचा एअर क्वालिटी इंडेक्स केवळ एका अल्प कालावधीचे चित्र मांडत असला तरी, अनेक वर्षांच्या तुलनेवरून अशा घटनांचा शहराच्या व्यापक वायुगुणवत्ता प्रणालीवर कसा परिणाम होतो, हे स्पष्ट होऊ शकते. गोवा राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने या त्रुटीची दखल घेतली असून अधिक शास्त्रीय मूल्यमापन आणि आकडेवारीची पडताळणी करण्यासाठी एक ‘अॅम्बियंट एअर क्वालिटी मॉनिटरिंग व्हॅन’ तैनात केली जाईल. ही स्थिती फटाक्यांच्या धुरामुळे निर्माण झालेली असू शकते, परंतु याची खात्री करणे आवश्यक आहे, असे मंडळाचे अध्यक्ष प्रदीप सरमोकदम म्हणाले.
नोंदवलेली ही प्रदूषण वाढ प्रामुख्याने फटाक्यांमुळे झाली होती की इतर अनेक घटकांच्या एकत्रित परिणामामुळे, याचा शोध घेण्यासाठी 'मॉनिटरिंग व्हॅन' तैनात करण्याची योजना ही मंडळाची एक पुढची महत्त्वाची पायरी ठरणार आहे.
राज्यात दिवाळीच्या उत्सवापूर्वी पहाटे ‘नरकासुराच्या’ पुतळ्यांचे दहन केले जाते. यंदा ७ नोव्हेंबरच्या रात्री नरकासुराचे पुतळे उभारण्यात आले आणि ८ नोव्हेंबरच्या पहाटे त्यांचे दहन करण्यात आले. त्यानंतर लगेचच मुख्य दिवाळी उत्सवाला सुरुवात झाली.