बीड : मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी सातत्याने लढा देणारे आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांच्या आंदोलनाने पुन्हा एकदा संपूर्ण राज्याचे लक्ष वेधून घेतले आहे. सलग १८ दिवसांपासून सुरू असलेले अन्नत्याग उपोषण आणि त्यातच जालना ते मुंबई या तब्बल ४०० किलोमीटरहून अधिक अंतराच्या प्रवासाची सुरुवात यामुळे जरांगे यांची प्रकृती अत्यंत खालावली आहे. पोटात आणि पायांमध्ये तीव्र जळजळ होत असल्यामुळे आणि मुंबई पोलिसांनी गणेशोत्सवाचे कारण देत आझाद मैदानातील आंदोलनाला परवानगी नाकारल्यामुळे त्यांचा हा मुंबई दौरा रद्द होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
१४ तासांच्या प्रवासानंतर बीडमधील पटोदा येथे आगमन
जालना जिल्ह्यातील अंतरवाली सराटी या आपल्या आंदोलनाच्या मुख्य केंद्रावरून मंगळवारी रात्री मनोज जरांगे पाटील यांनी आपल्या ताफ्यासह मुंबईच्या दिशेने कूच केले. सुमारे १४ तासांच्या प्रदीर्घ प्रवासानंतर बुधवारी सकाळी ११ वाजताच्या सुमारास त्यांचा ताफा बीड जिल्ह्यातील पटोदा येथे पोहोचला. तिथे उपस्थित हजारो मराठा बांधवांना संबोधित करताना जरांगे यांनी आपल्या खालावलेल्या आरोग्याची माहिती दिली. सलग उपोषणामुळे शरीर प्रचंड थकलेले असताना एवढा मोठा प्रवास करणे आरोग्यासाठी धोकादायक ठरत असल्याचे त्यांनी प्रामाणिकपणे नमूद केले.
'आरक्षण हे दौऱ्यापेक्षा अधिक महत्त्वाचे': प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे जरांगे चिंताग्रस्त
पटोदा येथील उपस्थितांना संबोधित करताना जरांगे म्हणाले, "गेल्या १८ दिवसांपासून अन्नत्याग सुरू असल्याने शरीरात त्रासाचे प्रमाण वाढले आहे. सध्या पोटात आणि पायांमध्ये असह्य जळजळ होत आहे. जर मी वैद्यकीय उपचार घेतले, तर सरकार पूर्णपणे निश्चिंत होते आणि उपचार बंद केले की सरकार चिंतेत पडते. मात्र, उपोषणाच्या काळात एवढा मोठा प्रवास करणे शरीर साथ देत नसल्याचे दाखवून देत आहे. जर इतर कोणताही पर्याय उरला नाही, तर हा मुंबई दौरा रद्द करावा लागू शकतो, कारण माझ्यासाठी दौऱ्यापेक्षा मराठा समाजाला आरक्षण मिळणे हे अधिक महत्त्वाचे आहे."
गणेशोत्सवाचे कारण देत मुंबई पोलिसांचा आझाद मैदानासाठी नकार
दुसऱ्या बाजूला, मुंबई पोलिसांनी कायदा व सुव्यवस्थेचा मुद्दा उपस्थित करत मनोज जरांगे यांना आझाद मैदानावर आंदोलन करण्यास अधिकृत परवानगी नाकारली आहे. सध्या राज्यभरात गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा होत असून मुंबईत वाहतूक कोंडी आणि सुरक्षेचा मोठा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो, असे पोलिसांचे म्हणणे आहे. मात्र, पोलिसांनी परवानगी नाकारलेली असतानाही जरांगे यांनी मंगळवारी रात्रीच शेकडो गाड्यांच्या ताफ्यासह मुंबईची वाट धरली. जसे जसे त्यांचा ताफा पुढे सरकत आहे, तसतसे ग्रामीण भागातील शेकडो नागरिक या आंदोलनात सहभागी होत आहेत.
'माझ्या मागे येऊ नका, मला एकट्याला जाऊ द्या'! जरांगेचे समर्थकांना आवाहन
मुंबईकडे जात असताना होणारी संभाव्य वाहतूक कोंडी आणि प्रशासनावरील ताण लक्षात घेता मनोज जरांगे यांनी आपल्या समर्थकांना एक महत्त्वाचे आणि संवेदनशील आवाहन केले आहे. ते म्हणाले, "पटोदा येथून पुढे माझ्या मागे कोणत्याही वाहनाने येऊ नये. कृपया मला एकट्यालाच मुंबईला जाऊ द्या. जर समर्थक मागे येत राहिले, तर मी माझा मार्ग बदलून मुंबईत प्रवेश करेन आणि केवळ पोलिसांना याची पूर्वकल्पना देईन. जर पोलिसांनी मला मुंबईत प्रवेश करू दिला नाही, तरच तुम्ही सर्वांनी मागे या."
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा कडक इशारा आणि सरकारची भूमिका
या संपूर्ण घडामोडींवर महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सरकारची स्पष्ट आणि कठोर भूमिका मांडली आहे. कायदा आणि सुव्यवस्था राखणे ही पोलिसांची प्राथमिकता असल्याचे सांगताना त्यांनी स्पष्ट केले की, डराने-धमकावण्याच्या किंवा दबावाच्या राजकारणाला सरकार थारा देणार नाही. गणेशोत्सवासारख्या मोठ्या सणाच्या काळात अशा स्वरूपाचे आंदोलन उभे करण्याच्या वेळेवरही मुख्यमंत्र्यांनी प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. तसेच, मराठा आंदोलनकर्त्यांनी मांडलेल्या १३ प्रमुख मागण्यांपैकी १२ मागण्या सरकारने आधीच कायदेशीर प्रक्रियेचा भाग म्हणून मान्य केल्याचा पुनरुच्चार त्यांनी केला.
आंदोलनाचा मार्ग आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
नियोजित वेळापत्रकानुसार मनोज जरांगे यांचा ताफा बीड, अहिल्यानगर जिल्ह्यातील श्रीगोंदा, पुण्याचे हडपसर आणि रायगड जिल्ह्यातील खोपोली मार्गे १९ सप्टेंबर रोजी मुंबईच्या आझाद मैदानात धडकणार आहे. यापूर्वी २९ ऑगस्ट २०२५ रोजी जरांगे यांनी आझाद मैदानावर पाच दिवसांचे उपोषण केले होते. त्यावेळी पात्र मराठा बांधवांना कुणबी (ओबीसी) जात प्रमाणपत्रे देण्याच्या मागणीवर २ सप्टेंबर २०२५ रोजी प्रशासकीय प्रक्रिया सुरू करण्याचे आश्वासन राज्य सरकारने दिल्यानंतर ते आंदोलन मागे घेण्यात आले होते. आता पुन्हा एकदा कुणबी वंशावळीच्या नोंदी असलेल्या सर्वांना तातडीने प्रमाणपत्रे देण्याच्या मागणीसाठी हे आंदोलन उभारले गेले आहे.
मराठा आरक्षणाचा मुद्दा महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि समाजकारणात अत्यंत संवेदनशील बनला आहे. एका बाजूला १८ दिवसांच्या उपोषणामुळे आंदोलकाची खालावलेली प्रकृती आणि दुसरीकडे गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर कायदा-सुव्यवस्थेचे आव्हान यामुळे प्रशासन आणि राज्य सरकारची कसोटी लागली आहे. मनोज जरांगे यांची खालावणारी प्रकृती पाहता हा दौरा पूर्ण होतो की मध्येच थांबतो, यावर पुढील राजकीय घडामोडी अवलंबून असणार आहेत.