१९७१ च्या भारत-पाक युद्धाच्या इतिहासात, सेकंड लेफ्टनंट जयेंद्र जयसिंग राणे यांची कथा 'स्वार्थापलीकडे सेवा' (Service Before Self) या मूल्याचा एक जिवंत पुरावा आहे. ५ वी बटालियन, गढवाल रायफल्सचे हे तरुण अधिकारी होते. हिल्लीच्या लढाईत त्यांनी दाखवलेले धैर्य भारतीय लष्करी वारशाचा एक मौल्यवान भाग आहे. आपल्या शरीराच्या मर्यादांच्या पलीकडे जाऊन त्यांनी कसे शौर्य गाजवले, याचे हे एक अद्भूत उदाहरण आहे.
हिल्लीची लढाई (भारत-पाक युद्ध): डिसेंबर १९७१
१९७१ च्या भारत-पाक युद्धाच्या वेळी, सेकंड लेफ्टनंट जयेंद्र जयसिंग राणे यांची युनिट '५ गढवाल' पूर्व क्षेत्रात (Eastern Sector) तैनात होती. ही युनिट त्या काळातील पूर्व पाकिस्तानातील (आताचा बांगलादेश) 'हिल्ली' या सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या शहराजवळ होती. हे क्षेत्र २०२ माउंटेन ब्रिगेडच्या नियंत्रणाखाली होते. जरी भारत-पाक युद्ध अधिकृतपणे ३ डिसेंबर १९७१ रोजी सुरू झाले, तरी त्याआधी बराच काळ सीमेवर लहान-मोठ्या चकमकी सुरू होत्या. पाकिस्तानने केलेल्या अत्याचारांमुळे तिथून निर्वासित भारतात येऊ लागले होते. २० माउंटेन डिव्हिजनच्या मार्गदर्शनाखाली २०२ माउंटेन ब्रिगेडकडे नोव्हेंबर १९७१ मध्ये हिल्ली जिंकण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली होती.
हिल्लीची लढाई ही पूर्व क्षेत्रातील सर्वात भयानक आणि हिंसक लढाई ठरली. हे युद्ध दोन टप्प्यांत झाले; पहिला टप्पा २२ नोव्हेंबर ते २४ नोव्हेंबर आणि दुसरा १० डिसेंबर ते ११ डिसेंबर १९७१. २०२ माउंटेन ब्रिगेडने ५ गढवाल, ८ गार्ड्स आणि २२ एम.एल.आय. (22 MLI) या तुकड्यांना तोफखाना आणि चिलखती दलाच्या मदतीने या युद्धात उतरवले होते.
अंतिम आहुती: याच युद्धाचा एक भाग म्हणून ५ गढवाल तुकडीला ५ डिसेंबर रोजी शत्रूच्या एका पोस्टवर ताबा मिळवण्याचे काम दिले गेले. सेकंड लेफ्टनंट राणे आपल्या कंपनीचे नेतृत्व करत होते आणि त्यांना ही मोहीम फत्ते करण्याचा आदेश मिळाला होता. ठरल्याप्रमाणे, ५ डिसेंबर १९७१ रोजी राणे आपल्या सैनिकांसह शत्रूवर तुटून पडले. परंतु शत्रूच्या जबरदस्त गोळीबारामुळे त्यांची कंपनी एका जागी अडकून पडली.
या लढाईत राणे यांच्या एका पायाला गंभीर जखम झाली. अशा परिस्थितीतही त्यांनी हार मानली नाही. आपल्या सैनिकांच्या दोन प्लाटूनची सुटका करण्यासाठी त्यांनी एका प्लाटूनला बाजूने जाऊन हल्ला करण्याची रणनीती आखली. हे करत असताना त्यांच्या दुसऱ्या पायालाही गोळी लागली. मात्र, आपल्या प्राणाची पर्वा न करता त्यांनी आपल्या सैनिकां सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी लढा चालूच ठेवला. शेवटी, जखमी झालेल्या राणे यांना वीरमरण आले. सेकंड लेफ्टनंट राणे हे एक पराक्रमी सैनिक आणि जिद्दी अधिकारी होते, ज्यांनी वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी कर्तव्यासाठी सर्वोच्च बलिदान दिले.
सन्मान आणि वारसा: सेकंड लेफ्टनंट जयेंद्र जयसिंग राणे यांना त्यांच्या असाधारण धैर्यासाठी आणि बलिदानासाठी मरणोत्तर 'वीर चक्र' हा मानाचा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
या पदकासोबतच त्यांचा वारसा त्यांच्या मायभूमीत, म्हणजेच गोव्यात आजही जिवंत आहे. गोव्याच्या पहिल्या महिला खासदार संयोगिता राणे यांचे ते पुत्र होते. डिचोली येथील 'सेकंड लेफ्टनंट जयेंद्र राणे सरकारी हायस्कूल' गोव्यातील तरुणांना आजही प्रेरणा देते की, याच मातीत असा एक वीर जन्मला ज्याने देशासाठी आपले सर्वस्व अर्पण केले.
