नवी दिल्ली: भारत देशाने शतकातील सर्वात मोठ्या 'विकसित भारत' या उद्दिष्टाची पूर्तता करण्यासाठी देशातील युवा पिढी शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या पूर्णपणे सक्षम असणे ही काळाची गरज आहे. युवा शक्ती सुदृढ आणि व्यसनमुक्त नसेल तर प्रगतीचा वेग मंदावू शकतो, या विचाराला केंद्रस्थानी ठेवून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रविवारी २ ऑगस्ट २०२६ रोजी 'नशा मुक्त युवा फॉर विकसित भारत संकल्प अभियाना'चा आभासी (व्हर्च्युअल) पद्धतीने औपचारिक प्रारंभ केला.
सकाळी ११ वाजता पार पडलेल्या या सोहळ्यात देशभरातील १० हजारांहून अधिक ठिकाणांवरून लाखो तरुण, विद्यार्थी, स्वयंसेवी संस्था आणि सामाजिक कार्यकर्ते ऑनलाईन प्रणालीद्वारे सहभागी झाले होते. हे अभियान केवळ तरुणांपर्यंत मर्यादित नसून, कुटुंब, समाज आणि संपूर्ण राष्ट्राच्या उज्ज्वल भविष्याला सुरक्षित करण्यासाठी आखण्यात आलेली एक महाकाय मोहीम आहे, असे स्पष्ट करत पंतप्रधानांनी देशातील नव्या पिढीला अमली पदार्थांच्या विळख्यातून बाहेर पडण्याचे आणि व्यसनमुक्त भारत घडवण्याचे आवाहन केले.
अमली पदार्थांच्या तस्करीमागे असणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय आणि परकीय षड्यंत्रांवर प्रकाश टाकताना पंतप्रधानांनी अत्यंत गंभीर इशारा दिला. भारतातील तरुण पिढीचे लक्ष विचलित करणे, त्यांची स्वप्ने उद्ध्वस्त करणे आणि पर्यायाने देशाच्या आर्थिक व सामाजिक प्रगतीला खिळ घालणे हा शत्रू राष्ट्रांच्या दहशतवादी कटाचाच एक भाग आहे, असे प्रतिपादन त्यांनी केले. अमली पदार्थांच्या आहारी गेलेल्या तरुणाचे ध्येय धूसर होते आणि त्याचा थेट परिणाम संपूर्ण कुटुंबावर होऊन कौटुंबिक व्यवस्था उद्ध्वस्त होते. या सामाजिक संकटाशी लढा देण्यासाठी केवळ शासकीय कायदे पुरेसे नसून, समाजाच्या प्रत्येक घटकाने एकत्रितपणे उभे राहणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
या संकल्प अभियानांतर्गत देशभरात पुढील १०० आठवड्यांसाठी एका व्यापक 'जन भागीदारी' मोहिमेची आखणी करण्यात आली आहे. पुढील १०० रविवार हे नशा मुक्त भारताच्या उभारणीसाठी टाकलेली १०० भक्कम पावले असतील, असे सांगत दर रविवारी विविध जनजागृती उपक्रम आयोजित केले जाणार आहेत. यामध्ये तरुणाईला आकर्षित करण्यासाठी आणि त्यांच्यात उत्साह निर्माण करण्यासाठी क्रीडा स्पर्धा, मॅरेथॉन, वॉकथॉन, ध्यानधारणा सत्रे, योग प्रात्यक्षिके, पथनाट्ये, सांस्कृतिक कार्यक्रम, कला व वादविवाद स्पर्धा अशा विविध कला आणि क्रीडा माध्यमांचा वापर केला जाईल. याशिवाय, स्थानिक पातळीवरील प्रतिभा शोधण्यासाठी जिल्हा आणि राज्यस्तरावर लोकगीते, मूक अभिनय, लघुपट अथवा रील्स निर्मिती, चित्रकला आणि घोषवाक्य लेखन स्पर्धांचे आयोजन केले जाईल.
या अभियानाचा प्रवास कसा घडला यावर भाष्य करताना पंतप्रधानांनी आपल्या काशी या संसदीय मतदारसंघाचा विशेष उल्लेख केला. गेल्या वर्षी पवित्र काशीच्या भूमीवरून एक प्रायोगिक प्रकल्प म्हणून या मोहिमेची सुरुवात करण्यात आली होती. वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आध्यात्मिक ऊर्जेचा मेळ घालत विविध सामाजिक संस्था आणि स्वयंसेवी संस्थांनी एकत्र येऊन 'काशी जाहीरनामा' तयार केला होता. काशीतून उगम पावलेली ही लोककल्याणकारी संकल्पना आता एका भव्य राष्ट्रीय प्रकल्पात रूपांतरित झाली आहे, याबद्दल पंतप्रधानांनी आनंद व्यक्त केला.
तरुणांचा सहभाग अधिक डिजिटल आणि सुलभ करण्यासाठी 'माय भारत पोर्टल'वर विशेष ई-प्रतिज्ञा (e-Pledge) मोहीम सुरू करण्यात आली आहे. याद्वारे देशातील नागरिक आणि विशेषतः तरुण पिढी अमली पदार्थांपासून दूर राहण्याची अधिकृत प्रतिज्ञा घेऊ शकत आहेत. या अभियानात 'माय भारत' स्वयंसेवक, राष्ट्रीय सेवा योजना (NSS), युवक मंडळे, शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि १२५ हून अधिक भागीदार आध्यात्मिक संस्थांचा थेट सहभाग आहे. या सर्व उपक्रमांची यशस्वी सांगता १४ ऑगस्ट २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित 'नॅशनल नशा मुक्ती यूथ कॉन्क्लेव्ह' या राष्ट्रीय परिषदेने होणार आहे. या राष्ट्रीय परिषदेत देशभरातून उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या आणि जनजागृती करणाऱ्या तरुणांचा गौरव करण्यात येईल.
एकंदरीत, देशातील विद्यार्थ्यांना आणि आजच्या 'Gen-Z' पिढीला व्यसनमुक्तीच्या चळवळीत थेट सहभागी करून घेऊन, त्यांना सकारात्मक सामाजिक बदलाचे दूत बनवण्याचा हा प्रयत्न भारताला सशक्त बनवण्यात मोलाचा ठरेल, असे या संपूर्ण अभियानाच्या रूपरेषेवरून स्पष्ट होते.