गोव्याने देशसेवेसाठी अनेक सुपुत्र आणि सुपुत्री घडवले आहेत. त्यापैकी एक प्रेरणादायी नाव म्हणजे विंग कमांडर ऑस्वाल्ड डी'आब्रू. चोडण येथील हे भारतीय हवाई दलाचे धाडसी लढाऊ वैमानिक होते.
त्यांचे संपूर्ण आयुष्य धैर्य, व्यावसायिक कौशल्य आणि राष्ट्रसेवेच्या अखंड समर्पणाने उजळलेले होते.
२९ नोव्हेंबर १९७० रोजी चोडण या निसर्गरम्य बेटावर त्यांचा जन्म झाला. शिस्त, शिक्षण आणि उच्च नैतिक मूल्ये जपणाऱ्या वातावरणात त्यांचे बालपण घडले. याच संस्कारांनी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार दिला आणि एका आदर्श लष्करी कारकिर्दीची पायाभरणी केली.
त्यांनी पणजीतील डॉन बॉस्को हायस्कूलमध्ये शिक्षण घेतले. अभ्यासाबरोबरच चारित्र्य आणि शिस्तीमुळे ते सर्वांचे लाडके होते. त्यानंतर त्यांनी मिरामार येथील धेंपे महाविद्यालयातून प्राणिशास्त्र विषयात पदवी प्राप्त केली. मात्र, देशसेवा हेच त्यांचे ध्येय होते. त्यांनी संयुक्त संरक्षण सेवा (CDS) परीक्षा यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण केली आणि हैदराबादजवळील डुंडीगल येथील एअर फोर्स अकादमीत वैमानिक प्रशिक्षणासाठी निवड झाली. २१ जून १९९३ रोजी १५१ व्या पायलट्स कोर्समधून ते भारतीय हवाई दलात लढाऊ वैमानिक म्हणून नियुक्त झाले. आपल्या कर्तृत्वाच्या जोरावर त्यांनी पदोन्नती मिळवत २१ जून २००६ रोजी विंग कमांडर पद प्राप्त केले.
आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी मिग-२१, मिग-२७ आणि एचजेटी-१६ किरण यांसारखी भारतीय हवाई दलातील अत्याधुनिक लढाऊ विमाने उडवली. त्यांच्या उत्कृष्ट वैमानिक कौशल्यामुळे त्यांना क्वालिफाइड फ्लाइंग इन्स्ट्रक्टर (QFI) ही प्रतिष्ठित पात्रता मिळाली. त्यांनी अनेक तरुण लढाऊ वैमानिकांना प्रशिक्षण देऊन देशासाठी सक्षम अधिकारी घडवले.
त्यांच्या उल्लेखनीय सेवेसाठी त्यांना २६ जानेवारी २००० रोजी चीफ ऑफ एअर स्टाफ कमेंडेशन प्रदान करण्यात आले. त्यांनी वेलिंग्टन येथील प्रतिष्ठित डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज (DSSC) मधून शिक्षण पूर्ण केले.
त्यांच्या व्यावसायिक कौशल्याचा गौरव म्हणून त्यांना भारतीय हवाई दलाच्या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व करत सिंगापूर प्रजासत्ताकाच्या हवाई दलाला भेट देण्याची संधी मिळाली. या दौऱ्यात त्यांनी सिंगापूरच्या लढाऊ विमानांचेही यशस्वी उड्डाण केले.
त्यांनी भारतीय हवाई दलाच्या अत्यंत प्रतिष्ठित क्रमांक २२२ स्क्वॉड्रन "टायगरशार्क्स" चे फ्लाइट कमांडर म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली. या स्क्वॉड्रनचे ब्रीदवाक्य "विनाशाय दुष्कृताम्" म्हणजेच "दुष्टांचा संहार करणारा" असे असून ते त्यांच्या शौर्याचे प्रतीक आहे.
अंतिम उड्डाण
फेब्रुवारी २०१० मध्ये विंग कमांडर ऑस्वाल्ड डी'अब्रू हे पश्चिम बंगालमधील हाशीमारा हवाई तळावर २२२ स्क्वॉड्रनमध्ये कार्यरत होते. १६ फेब्रुवारी २०१० रोजी त्यांनी मिग-२७ लढाऊ विमानातून हाशीमारा ते बागडोगरा या मार्गावर नियमित ऑपरेशनल उड्डाण सुरू केले.
उड्डाणानंतर काही क्षणांतच त्यांनी विमानाच्या इंजिनला भीषण आग लागल्याची माहिती दिली. त्यांचा प्रदीर्घ अनुभव आणि उत्कृष्ट कौशल्य असूनही परिस्थिती अत्यंत वेगाने गंभीर बनली आणि विमान वाचवण्याची कोणतीही संधी उरली नाही. दुपारी सुमारे २.१५ वाजता हे विमान हवाई तळाच्या परिसरात कोसळले.
या दुर्घटनेत भारतीय हवाई दलाने आपल्या अत्यंत कुशल आणि धाडसी लढाऊ वैमानिकांपैकी एकाला गमावले. पंधरा वर्षांहून अधिक काळाच्या सेवेत त्यांनी आपल्या नेतृत्वगुणांनी, शांत स्वभावाने आणि कर्तव्यनिष्ठेने सहकाऱ्यांचा आदर संपादन केला होता. शिस्त, सन्मान, धैर्य आणि निःस्वार्थ सेवा या भारतीय हवाई दलाच्या सर्वोच्च परंपरांचे ते जिवंत उदाहरण होते. त्यांचे सर्वोच्च बलिदान देशाच्या सुरक्षेसाठी आपल्या प्राणांची पर्वा न करणाऱ्या हवाई योद्ध्यांच्या त्यागाची कायम स्मरण करून देते.
अमर वारसा
विंग कमांडर ऑस्वाल्ड डी'अब्रू यांच्या पश्चात पत्नी जॅनिस डी'अब्रू, मुलगी नादिया, मुलगा नॅथन, भाऊ ऑर्लॅंडो तसेच कॅनडा आणि युनायटेड किंगडममध्ये वास्तव्यास असलेल्या क्लॅरेट आणि मरीना या बहिणी असा परिवार आहे.
त्यांच्या अकाली निधनाने कुटुंबीय, मित्र आणि सहकारी अधिकारी यांच्यावर दुःखाचा डोंगर कोसळला असला, तरी त्यांचे जीवन आजही असंख्य तरुणांना धैर्य, प्रामाणिकपणा आणि राष्ट्रसेवेची प्रेरणा देत आहे.
गोवा विंग कमांडर ऑस्वाल्ड डी'अब्रू यांना केवळ एक पराक्रमी लढाऊ वैमानिक म्हणून नव्हे, तर ‘सेवा परमोधर्म’ या भावनेने जगणारा आणि मातृभूमीसाठी सर्वोच्च बलिदान देणारा खरा देशभक्त म्हणून सदैव स्मरणात ठेवेल. त्यांचे नाव भारतीय हवाई दलाच्या गौरवशाली इतिहासात आणि प्रत्येक गोमंतकीयाच्या हृदयात अजरामर राहील.
- जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५