आज बाजारात दुचाकी असो वा चारचाकी, अगदी वेगवेगळ्या आकर्षक रंगांच्या गाड्या उपलब्ध आहेत. ग्राहक आपल्या आवडीनुसार गाडीचा रंग निवडतात. मात्र, गाडीचा रंग कोणताही असो, तिचे टायर मात्र नेहमी काळेच असतात. भारतामध्येच नव्हे, तर जगभरात सर्वच वाहनांचे टायर काळ्या रंगाचे असण्यामागे एक मोठे शास्त्र (सायन्स) दडलेले आहे. सर्वच नामांकित टायर उत्पादक कंपन्या काळ्या रंगाच्या टायरलाच प्राधान्य देतात.
काय आहे यामागचे वैज्ञानिक कारण?
नैसर्गिक रबर, म्हणजेच झाडांपासून मिळणारे कच्चे रबर हे मूळचे पांढऱ्या किंवा हलक्या पिवळसर रंगाचे असते. जर केवळ या नैसर्गिक रबराचा वापर करून टायर बनवले, तर ते अत्यंत मऊ राहतील. असे टायर रस्त्यावरील उष्णतेमुळे आणि घर्षणामुळे खूप लवकर घासले जातील आणि फाटतील. म्हणूनच, टायर मजबूत आणि दीर्घकाळ टिकणारे बनवण्यासाठी कच्च्या रबरमध्ये 'कार्बन ब्लॅक' हे रासायनिक संयुग आणि 'सल्फर' मिसळले जाते. हेच कार्बन ब्लॅक रबराची ताकद वाढवते आणि याच रसायनामुळे टायरला गडद काळा रंग प्राप्त होतो.
पूर्वी असायचे पांढरे टायर!
तुम्हाला वाचून आश्चर्य वाटेल, परंतु सुरुवातीच्या काळात गाड्यांचे टायर पांढऱ्या किंवा दुधिया रंगाचे असायचे. मात्र, आजच्या काळ्या टायरच्या तुलनेत ते खूपच कमकुवत असायचे. तुम्ही अनेकदा लहान मुलांच्या सायकलचे टायर लाल, निळे किंवा पिवळे असलेले पाहिले असतील. हे टायर केवळ काही महिनेच टिकतात आणि लवकर खराब होतात, कारण मुलांच्या खेळण्यातील गाड्या वेगाने धावणार नसतात, त्यामुळे त्यात कार्बन ब्लॅकचा वापर केलेला नसतो.
एका संशोधनानुसार, जर एखाद्या साध्या नैसर्गिक रबराचा टायर साधारणपणे ८ हजार किलोमीटर चालू शकत असेल, तर कार्बनयुक्त रबराचा काळा टायर तब्बल १ लाख किलोमीटरपर्यंतचा प्रवास सहज करू शकतो. यावरून कार्बन ब्लॅकचे महत्त्व स्पष्ट होते.
'कार्बन ब्लॅक'चे इतर महत्त्वाचे फायदे:
उष्णतेचे नियंत्रण: गाडी चालताना रस्त्यासोबत होणाऱ्या घर्षणामुळे टायरमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उष्णता निर्माण होते. कार्बन ब्लॅक हे टायरच्या मुख्य भागातील उष्णता शोषून घेते आणि ती दूर करून टायरचे आयुष्य वाढवते.
अतिनील किरणांपासून संरक्षण: सूर्यप्रकाशामधील घातक अतिनील किरणे आणि ओझोन वायूमुळे रबर कडक होऊन त्याला तडे जाण्याची भीती असते. काळा रंग रबराची गुणवत्ता राखून त्याचे अतिनील किरणांपासून संरक्षण करतो.
स्थिरता आणि मजबुती: टायरला अधिक स्थिर ठेवण्यासाठी आणि त्याची ताकद वाढवण्यासाठी यामध्ये कापसाचे धागे (कॉटन थ्रेड्स) आणि इतर विशेष पॉलिमर देखील मिसळले जातात.
थोडक्यात सांगायचे तर, काळा रंग हा केवळ फॅशन किंवा दिखाव्यासाठी नसून, तो वाहनाची सुरक्षा, टायरची अफाट मजबुती आणि दीर्घायुष्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. म्हणूनच वाहनांचे टायर नेहमी काळ्या रंगाचेच असतात.
