ट्रम्प करारावर स्वाक्षरीस उपस्थित राहण्याची शक्यता; संघर्ष भडकण्याची भीती
वॉशिंग्टन/तेहरान : मध्यपूर्वेत अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव तात्पुरत्या युद्धविरामाच्या अखेरीस अधिकच तीव्र झाला असून, परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील बनली आहे. युद्धविरामामुळे संवादाची संधी निर्माण झाली होती; मात्र आता दोन्ही देश एकमेकांवर विश्वासघाताचे आरोप करत असल्याने पुन्हा संघर्ष भडकण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
या संपूर्ण घडामोडींच्या केंद्रस्थानी असलेली होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. जगातील सुमारे २० टक्के तेलवाहतूक या मार्गाने होते. संघर्षाच्या काळात इराणने (Iran) हा मार्ग तात्पुरता बंद केल्याने जागतिक स्तरावर चिंता वाढली. आणि तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी उसळी पाहायला मिळाली. नंतर मार्ग पुन्हा खुला करण्यात आला असला, तरी अमेरिकेच्या (USA) नाकेबंदी आणि कारवाईनंतर तो पुन्हा बंद करण्यात आल्याचे समोर आले आहे.
करार न झाल्यास नव्याने हल्ले : ट्रम्प
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी इराणवर दबाव टाकण्यासाठी नाकेबंदी आवश्यक असल्याचे सांगत, करार होईपर्यंत ही कारवाई सुरूच राहील, असे स्पष्ट केले आहे. त्यांनी युद्धविराम वाढवण्याची शक्यता कमी असल्याचेही संकेत दिले आहेत. करार न झाल्यास नव्याने हल्ले होऊ शकतात, असा इशाराही दिला आहे.
दरम्यान, प्रस्तावित शांतता कराराच्या स्वाक्षरी वेळी ट्रम्प प्रत्यक्ष किंवा आभासी पद्धतीने सहभागी होऊ शकतात, अशी माहिती समोर आली आहे.
इराणचा चर्चेला बसण्यास नकार
दुसरीकडे, इराणने अमेरिकेच्या दबावाखाली चर्चेला बसण्यास नकार दिला आहे. संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाकेर घालीबफ ( Mohammad Baqer Ghalibaf) यांनी अमेरिकेवर “शरणागतीचा करार” लादण्याचा आरोप केला आहे. इराणकडे अजूनही “नवे पर्याय” उपलब्ध असल्याचे सूचक विधान त्यांनी केले.
इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची (Abbas Araghchi) यांनी अमेरिकेवर युद्धविरामाचे उल्लंघन आणि उचकावणाऱ्या कारवायांचा आरोप केला आहे. तर राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान (Masoud Pezeshkian) यांनी विश्वास पुनर्स्थापित केल्याशिवाय अर्थपूर्ण संवाद शक्य नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.
इराणच्या उपस्थितीबाबत साशंकता
दरम्यान, पुढील चर्चेसाठी इस्लामाबाद येथे बैठक आयोजित करण्याचा प्रस्ताव आहे. अमेरिकेकडून उपाध्यक्ष जेडी वान्स चर्चेसाठी सहभागी होण्याची शक्यता आहे. मात्र, इराण या बैठकीत सहभागी होणार की नाही, याबाबत अद्याप अनिश्चितता आहे.
पुढील दिवस जागतिक राजकारणासाठी निर्णायक
पाकिस्तानने संभाव्य बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षा व्यवस्था कडक केली असून, या चर्चेतून युद्धविराम टिकवण्याची शेवटची संधी मानली जात आहे. जर चर्चा अपयशी ठरली, तर पुन्हा लष्करी कारवाई, जागतिक तेलपुरवठ्यावर परिणाम, आर्थिक अस्थिरता आणि व्यापक प्रादेशिक संघर्षाची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे पुढील काही दिवस जागतिक राजकारणासाठी निर्णायक ठरणार आहेत.
