पणजी: पर्यावरणाचे संवर्धन आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे जतन करत शाश्वत विकास साधण्यात गोवा हे संपूर्ण देशासाठी एक आदर्श राज्य ठरेल. गोव्यात भविष्यात उभारल्या जाणाऱ्या सर्व नवीन सरकारी इमारतींमध्ये अत्याधुनिक सोयी-सुविधांसोबतच गोमंतकीय पारंपरिक वास्तुकलेचे सुरेख दर्शन घडेल, असे प्रतिपादन गोव्याचे मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत यांनी केले. नवी दिल्ली येथे आयोजित 'गोमंतकीय वास्तुकला आणि शाश्वतता' या राष्ट्रीय परिषदेच्या उद्घाटन प्रसंगी ते बोलत होते.
गोवा राज्य पायाभूत सुविधा विकास महामंडळाच्या (GSIDC) वतीने या विशेष परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेत देशभरातील नामवंत वास्तुविशारद, नगररचनाकार, पर्यावरणतज्ज्ञ, धोरणकर्ते, व्यावसायिक अभियंते, संशोधक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि उद्योग क्षेत्रातील तज्ज्ञ मोठ्या संख्येने सहभागी झाले होते. गोव्याच्या पारंपरिक ज्ञान प्रणालीचा वापर करून भविष्यातील शाश्वत पायाभूत सुविधांची उभारणी कशी करता येईल, यावर या परिषदेत सखोल मंथन करण्यात आले.
परिषदेत उपस्थितांना संबोधित करताना मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत यांनी सांगितले की, गोव्याची पारंपरिक वास्तुकला ही केवळ ऐतिहासिक वारसा नसून ती शाश्वत विकासाचा एक अत्यंत भक्कम पाया आहे. हरित आणि पर्यावरणपूरक वास्तुकलेच्या क्षेत्रात गोवा संपूर्ण भारतासाठी एक 'जिवंत प्रयोगशाळा' (Living Laboratory) म्हणून उदयास येत आहे. गोव्याची समृद्ध संस्कृती, हवामानास अनुकूल अशी पारंपरिक वास्तूंची रचना आणि आधुनिक पायाभूत सुविधा यांचा ताळमेळ साधून देशाच्या भविष्यातील नागरी विकासाला एक नवी दिशा देण्याची क्षमता गोव्यात आहे.
गोव्यात उभारल्या जाणाऱ्या नव्या सरकारी इमारतींमध्ये शाळा, रुग्णालये आणि पर्यटन स्थळांच्या वास्तूंचा समावेश असेल. या इमारती आधुनिक सुविधांनी सज्ज असतील, पण त्यांचा मूळ आत्मा गोमंतकीय वास्तुकलेचाच असेल. या इमारतींमध्ये नैसर्गिक प्रकाश, पावसाच्या पाण्याची साठवणूक (Rainwater Harvesting) आणि सौर ऊर्जेचा प्रभावी वापर केला जाईल. याशिवाय कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), लेसर स्कॅनिंग, ड्रोन मॅपिंग आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करून परंपरा आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा सुरेख संगम साधला जाईल. गोव्याला केवळ त्याच्या नैसर्गिक सौंदर्यासाठी नव्हे, तर त्याच्या शाश्वत विकासाच्या अनुभवातून शिकण्यासाठी जगभरातील लोकांनी यावे, हेच सरकारचे अंतिम उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
गोव्यातील शतकानुशतके जुन्या वास्तुकलेच्या पद्धतींचा विशेष उल्लेख करताना मुख्यमंत्री म्हणाले की, आज संपूर्ण जग ज्या हवामान-सहनशील (Climate-Resilient) आणि शाश्वत बांधकामाची चर्चा करत आहे, ते गोव्याने कित्येक वर्षांपूर्वीच आपल्या दैनंदिन जीवनशैलीत स्वीकारले आहे. गोव्यातील पारंपरिक घरांमध्ये वापरला जाणारा जांभा दगड (Laterite Stone), चुन्याचा गिलावा, उतरत्या कौलारू छत्र्या, निसर्गरम्य व्हरांड्यांची रचना आणि वास्तूच्या मध्यभागी असलेली चौक ही केवळ सौंदर्यात्मक सजावट नव्हती; तर तो गोव्याच्या विशिष्ट भौगोलिक आणि मुसळधार पावसाच्या हवामान परिस्थितीला दिलेला एक शास्त्रीय व वैज्ञानिक प्रतिसाद होता. या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे घरांमध्ये नैसर्गिक हवा खेळती राहून आतील तापमान नियंत्रित राहायचे आणि विजेची मोठी बचत व्हायची. गोवा राज्य सरकार जीआयएस मॅपिंग आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने ऐतिहासिक वारशाचे जतन करण्यासाठी सर्वसमावेशक पावले उचलत आहे.