पत्रकार कपिल राऊत यांनी अत्यंत संयमाने परिस्थिती हाताळल्याने सोशल मीडियावर त्यांच्यावर कौतुकाचा वर्षाव.
मुंबई: दिल्लीत आणि देशातील कानाकोपऱ्यां सध्या विविध प्रश्नांवरून आणि प्रामुख्याने शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींवरून युवा वर्गाचे मोठे आंदोलन सुरू आहे. या 'कॉक्रोच जनता पार्टी' आणि विद्यार्थी आंदोलनादरम्यान अलीकडेच एक अत्यंत लक्षवेधी आणि माध्यमांच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी घटना घडली. झी न्यूज आणि झी २४ तासचे वरिष्ठ पत्रकार कपिल राऊत हे जंतर-मंतरवर या विद्यार्थी आंदोलनाचे लाईव्ह कव्हरेज करत होते. आपले कर्तव्य बजावत असताना आणि ग्राउंड झिरोवरून वस्तुस्थिती प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करत असताना, काही 'जेन झी' आंदोलक विद्यार्थ्यांनी त्यांना घेरले. या तरुणांनी अत्यंत आक्रमक होत कपिल राऊत यांच्या रिपोर्टिंगमध्ये वारंवार अडथळा आणण्याचा प्रयत्न केला. केवळ अडथळाच नाही, तर त्यांनी राऊत यांना 'लूझर' आणि 'गोदी मीडिया' असे म्हणत हिणवले आणि त्यांना ट्रोल केले. या संपूर्ण घटनेचे व्हिडिओ काही वेळातच सोशल मीडियावर वाऱ्यासारखे पसरले आणि प्रचंड व्हायरल झाले. या व्हायरल व्हिडिओनंतर सोशल मीडियावर माध्यमांची भूमिका आणि पत्रकारांना मिळणारी वागणूक यावर दोन तट पडून जोरदार चर्चा सुरू झाली. काहींनी विद्यार्थ्यांच्या रागाचे समर्थन केले, तर काहींनी पत्रकाराला त्याचे काम करू न देणे हे लोकशाहीसाठी घातक असल्याचे मत मांडले.
मात्र, लवकरच एक अतिशय सकारात्मक आणि आशेचा किरण दाखवणारी घटना घडली. ज्या तरुण विद्यार्थ्यांनी रागाच्या भरात पत्रकार कपिल राऊत यांना ट्रोल केले होते, त्यांना अल्पावधीतच आपल्या चुकीची जाणीव झाली. केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीवरून सुरू असलेल्या या तापलेल्या वातावरणातही, या 'जेन झी' तरुणांनी एक अत्यंत समजूतदार पाऊल उचलले. यातील काही विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष जाऊन कपिल राऊत यांची भेट घेतली, तर काहींनी त्यांना वैयक्तिक मेसेज करून आपल्या गैरवर्तणुकीबद्दल मनःपूर्वक दिलगिरी व्यक्त केली. "आम्ही तुम्हाला जे काही बोललो, त्याबद्दल आम्हाला खरोखरच खेद आहे," अशा शब्दांत या तरुणांनी आपली चूक मान्य करत जाहीर माफी मागितली.
या माफीनाम्यानंतर कपिल राऊत यांनीही अत्यंत मोठ्या मनाने या तरुणांना माफ केले. त्यांनी माध्यमांशी बोलताना स्पष्ट केले की, या विद्यार्थ्यांचा राग हा माझ्यावर किंवा वैयक्तिक कपिल राऊत या व्यक्तीवर अजिबात नव्हता. त्यांचा रोष हा देशातील प्रस्थापित माध्यमांच्या एकूण कार्यपद्धतीवर आणि भूमिकेवर होता. व्यवस्थेबद्दलचा त्यांचा संताप त्यांनी माझ्या माध्यमातून व्यक्त केला. कपिल यांनी सांगितले की, या घटनेदरम्यान आणि नंतरही ते पूर्णपणे शांत आणि संयमित राहिले. त्यांचे मुख्य लक्ष केवळ निष्पक्ष रिपोर्टिंग करणे आणि आपले पत्रकारितेचे कर्तव्य चोखपणे पार पाडणे यावरच केंद्रित होते. या वादानंतर आणि ट्रोलिंगचे व्हिडिओ व्हायरल झाल्यानंतर कपिल राऊत यांची लहान मुलगी अत्यंत निराश झाली होती. आपल्या वडिलांना अशा प्रकारे अपमानित होताना पाहून तिच्या बालमनाला मोठा धक्का बसला होता. मात्र, जेव्हा या तरुणांनी स्वतःहून पुढे येऊन माफी मागितली, तेव्हा कुटुंबाला आणि विशेषतः त्यांच्या मुलीला खूप मोठा दिलासा मिळाला. कपिल यांनी सांगितले की, आजची तरुण पिढी आपली चूक लगेच मान्य करून ती सुधारण्यास तयार असते, ही खरोखरच एक खूप सकारात्मक आणि कौतुकास्पद बाब आहे.
या संपूर्ण प्रकरणावर 'झी २४ तास'चे संपादक कमलेश सुतार यांनीही आपली सविस्तर भूमिका समाजमाध्यमांवर मांडली आहे. त्यांनी अत्यंत परखड शब्दांत या घटनेचे विश्लेषण केले आहे. संपादकांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिले आहे की, सुक्यासोबत ओलेदेखील जळते, अशी आपल्याकडे एक म्हण आहे आणि ती सध्याच्या माध्यमांच्या परिस्थितीला तंतोतंत लागू होते. गेल्या काही वर्षांत देशातील मुख्य प्रवाहातील माध्यमांची भूमिका नेहमीच संशयाच्या भोवऱ्यात राहिली आहे. राष्ट्रीय वाहिन्या या सरकारधार्जिण्या भूमिका घेतात किंवा सत्ताधाऱ्यांविरोधात बोलण्यास घाबरतात, अशी एक ठाम समजूत जनतेच्या मनात निर्माण झाली आहे आणि हा आरोप पूर्णपणे खोटा आहे असे म्हणण्याचे धाडस मी करणार नाही. मात्र, या सर्व भाऊगर्दीत झी २४ तासने आणि आमच्या पत्रकारांनी कधीही पत्रकारितेच्या मूळ सिद्धांतांशी तडजोड केली नाही.
संपादकांनी पुढे नमूद केले की, अनेकदा राष्ट्रीय वाहिन्या आणि प्रादेशिक वाहिन्या यांच्या संपादकीय धोरणांमध्ये मोठा फरक असतो, मात्र जनता सर्वांना एकाच चष्म्यातून पाहते. झी २४ तासने गेल्या दोन वर्षांत प्रस्थापितांविरोधात अनेक धाडसी बातम्या केल्या आहेत. पार्थ पवार यांचे 'ऑपरेशन ७/१२' असो किंवा महसूल मंत्र्यांचे 'ऑपरेशन खैरात', यांसारख्या इन्व्हेस्टिगेटीव्ह स्टोरीज करून आम्ही सत्तेला प्रश्न विचारण्याचे धाडस दाखवले आहे. यासाठी शेकडो कोटी रुपयांच्या मानहानीच्या दाव्यांचा कायदेशीर सामनाही आम्ही करत आहोत. अशा परिस्थितीत जेव्हा कपिल राऊत यांच्यासारख्या प्रामाणिक पत्रकाराला 'गोदी मीडिया' म्हणून हिणवले जाते, तेव्हा ते अत्यंत वेदनादायी असते. जंतर-मंतरवरील आंदोलनाची धग आणि तरुणांची रग आम्ही आमच्या वाहिनीवरून 'अनफिल्टर्ड' पद्धतीने जनतेपर्यंत पोहोचवत आहोत.
विद्यार्थ्यांच्या या आक्रमक पवित्र्याबद्दल बोलताना संपादकांनी अत्यंत सामंजस्याची भूमिका घेतली. त्यांनी म्हटले आहे की, गर्दीला कोणताही चेहरा नसतो. आंदोलनात सहभागी असलेल्या जोशपूर्ण जमावाला वाहिन्यांचा इतिहास किंवा एखाद्या पत्रकाराची वैचारिक बैठक तपासण्यासाठी वेळ नसतो. तरुण पिढीचा हा राग त्यांनी गेल्या काही वर्षांत पाहिलेल्या राजकीय आणि सामाजिक परिस्थितीतून निर्माण झालेला आहे. त्यामुळे मी या युवा पिढीला अजिबात दोष देणार नाही. मात्र, हा संपूर्ण प्रसंग देशातील सर्वच माध्यमांसाठी एक मोठा 'वेक अप कॉल' आहे. ही वेळ आत्मपरीक्षणाची आहे. माध्यमं सरकारची बाजू घेत आहेत की सरकारविरोधी अजेंडा चालवत आहेत, हे जनता अत्यंत उघड्या डोळ्यांनी पाहत असते. आजची पिढी खूप सजग, जागृत आणि तार्किकदृष्ट्या विचार करणारी आहे. त्यांना तुम्ही गृहीत धरू शकत नाही. त्यामुळे सर्वच माध्यमांना एकाच फूटपट्टीने मोजू नये, अशी विनंती संपादकांनी केली आहे. जर असेच सुरू राहिले, तर खऱ्या अर्थाने सत्य समोर आणू पाहणारे पत्रकारही अशा नकारात्मकतेमुळे दोन पावले मागे हटतील, अशी रास्त भीतीही त्यांनी व्यक्त केली आहे. सरतेशेवटी, तरुणांनी दाखवलेला समजूतदारपणा आणि कपिल राऊत यांनी दाखवलेला संयम यामुळे लोकशाहीतील संवादाचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.
