गुवाहाटी :‘पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रम’ (पीएचसीपी) अंतर्गत रविवारी आसाममधील मानस राष्ट्रीय उद्यानाच्या कुरीबील गवताळ प्रदेशात संरक्षणाखाली वाढवण्यात आलेल्या १५ पिग्मी हॉग्सना नैसर्गिक अधिवासात सोडण्यात आले. लुप्तप्राय प्रजातीच्या संवर्धनासाठी हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.
तीन दशकांनंतर ऐतिहासिक पुनरागमन
१९९६ मध्ये याच कुरीबील गवताळ प्रदेशातून सहा पिग्मी हॉग्सना नामशेष होण्यापासून वाचवण्यासाठी बंदिवासात नेण्यात आले होते. त्यानंतर कालांतराने या भागातून ही दुर्मीळ प्रजाती जवळपास नाहीशी झाली होती. आता तब्बल तीन दशकांनंतर त्याच वंशातील पिग्मी हॉग्सना पुन्हा त्यांच्या मूळ अधिवासात सोडण्यात आले आहे.
आठ वर्षांची अधिवास पुनर्स्थापना
डरेल वाईल्डलाईफ कन्झर्वेशन ट्रस्टच्या नेतृत्वाखालील ‘पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रम’ आणि वन विभाग यांनी गेल्या आठ वर्षांपासून या गवताळ प्रदेशाचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी व्यापक प्रयत्न केले आहेत. आसाम वन विभाग आणि स्थानिक समुदाय यांच्या सहकार्याने संरक्षण उपाय अधिक प्रभावी करण्यात आले.
७ जून रोजी सोडण्यात आलेले हे पिग्मी हॉग्स त्या मूळ प्राण्यांचे वंशज आहेत, ज्यांच्यापासून संवर्धन कार्यक्रमाची सुरुवात झाली होती. आगामी पाच वर्षांत आणखी ८० पिग्मी हॉग्स नैसर्गिक अधिवासात सोडण्याची योजना असून, २०४० पर्यंत सुमारे ३०० प्राण्यांची स्वयंपूर्ण लोकसंख्या निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
जैवविविधतेसाठी महत्त्वाचा टप्पा
मानस राष्ट्रीय उद्यानात पिग्मी हॉग्सचे पुनर्वसन ही एक उल्लेखनीय संवर्धन कामगिरी असल्याचे मुख्य वन्यजीव रक्षक विनय गुप्ता यांनी सांगितले. गवताळ परिसंस्था पुनर्संचयित करण्यासाठी आणि धोक्यात आलेल्या प्रजातींचे संरक्षण करण्यासाठी असे प्रयत्न अत्यंत आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
- विनय गुप्ता, मुख्य वन्यजीव रक्षक
गवताळ प्रदेशांच्या आरोग्याचे प्रतीक
पिग्मी हॉग्सचे पुनरागमन हे यशस्वी अधिवास पुनर्स्थापना आणि सामूहिक संवर्धन प्रयत्नांचे उत्तम उदाहरण असल्याचे बीटीसीचे अतिरिक्त पीसीसीएफ आणि सीएचडी सुमन मोहपात्रा यांनी सांगितले. या उपक्रमामुळे मानसच्या गवताळ प्रदेशांचे सुधारलेले आरोग्य आणि परिसंस्थेची पुनर्बांधणी अधोरेखित होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
- मानस राष्ट्रीय उद्यानात १५ पिग्मी हॉग्सना नैसर्गिक अधिवासात सोडण्यात आले.
- १९९६ मध्ये याच भागातून सहा पिग्मी हॉग्स संवर्धनासाठी बंदिवासात नेण्यात आले होते.
- गेल्या आठ वर्षांपासून गवताळ अधिवास पुनर्स्थापनेचे काम सुरू आहे.
- २०२० पासून मानसमध्ये पिग्मी हॉग्स सोडण्याची ही सहावी मोहीम.
- या कार्यक्रमांतर्गत सोडण्यात आलेल्या पिग्मी हॉग्सची संख्या आता ७८ वर पोहोचली.
- २०४० पर्यंत ३०० पिग्मी हॉग्सची स्वयंपूर्ण लोकसंख्या निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट.