नौदल ही एक जीवनशैली: लेफ्टनंट चंदन कामत (निवृत्त) यांच्याशी विशेष संवाद

ए​का मोकळ्या संवादात, लेफ्टनंट कामत यांनी किनारपट्टीवरील बालपणापासून ते आयपीकेएफ (IPKF) मोहिमेदरम्यान समुद्रात केलेल्या गस्तीपर्यंतचा प्रवास आणि जहाज बांधणीच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल माहिती दिली.

​सेवेचा वारसा

​किनारपट्टीवर वाढलेल्या कोणालाही समुद्राचे आकर्षण असणे स्वाभाविक आहे, मात्र लेफ्टनंट कामत यांचा मार्ग त्यांच्या कुटुंबातील प्रबळ देशभक्तीच्या वारशाने तयार झाला होता. त्यांचे आजोबा, रामचंद्र भिकू वारिक हे एक समर्पित स्वातंत्र्यसैनिक होते, ज्यांनी गोव्याच्या मुक्तिसंग्रामात मोलाचे योगदान दिले त्यांच्याकडून कामत यांना बालपणातच प्रेरणा मिळाली.

​युनिफॉर्मची ही परंपरा त्यांच्या मामांनी पुढे चालवली: विश्वनाथ वारिक, जे हवाई दलात पायलट ऑफिसर म्हणून नियुक्त झाले आणि नंतर पोलीस उपअधीक्षक (DySP) म्हणून सेवा बजावली, आणि कमांडर शरद वारिक, ज्यांनी भारतीय नौदलाच्या पाणबुडी विभागाच्या अभियांत्रिकी शाखेत सेवा दिली. त्यांच्या आदर्शाने आणि "नौदलात भरती व्हा, जग पाहा" (Join the Navy, See the World) या प्रसिद्ध ब्रीदवाक्याने प्रेरित होऊन लेफ्टनंट कामत यांनी क्षितीजाकडे झेप घेण्याचे ठरवले.

​यशाचा खडतर प्रवास

​नौदलातील प्रवेशाचा लेफ्टनंट कामत यांचा प्रवास चिकाटीची परीक्षा पाहणारा होता. वर्तमानपत्रे आणि रेडिओवर माहितीसाठी अवलंबून असणाऱ्या पिढीचे प्रतिनिधी असलेल्या कामत यांनी एका दैनिकातील जाहिरात पाहून सर्व्हिसेस सिलेक्शन बोर्ड (SSB) साठी अर्ज केला.

​एका कॉर्पोरेट मुलाखतीशी आलेली वेळेची विसंगती आणि सुरुवातीला वैद्यकीय कारणास्तव झालेली नकारघंटा यामुळे त्यांच्या मार्गात अडथळे आले. मात्र, कौटुंबिक शिस्तीमुळे त्यांनी हार मानली नाही. दोन महिन्यांनंतर, जेव्हा सर्व आशा मावळल्या होत्या, तेव्हा त्यांना अचानक वैद्यकीय मंडळाकडून बोलावणे आले आणि अखेर प्रशिक्षणाचे दरवाजे त्यांच्यासाठी उघडले.

​"मूलभूत प्रशिक्षण ही एक चांगली सुरुवात होती," ते आठवतात. "आम्ही मांडवी नदीत बोट ओढण्याचे (boat pulling) सराव केले आणि सावई-वेरे येथे कॅम्प केले. तो प्रचंड कष्टाचा काळ होता, पण त्यातूनच नौदलाचा अभिमान आणि चारित्र्य घडले."

​समुद्रातील जीवन आणि युद्धाचा अनुभव

​कमिशन मिळाल्यानंतर लेफ्टनंट कामत यांनी विविध जहाजांवर सेवा बजावली. यामध्ये आयएनएस दीपक (INS Deepak) या टँकर जहाजाचा समावेश होता, ज्याद्वारे त्यांनी आयएनएस विक्रांत आणि आयएनएस विराट सारख्या दिग्गज विमानवाहू जहाजांना इंधन पुरठवा केला.

​मात्र, त्यांचे सर्वात थरारक अनुभव १९९० च्या दशकात श्रीलंकेतील भारतीय शांतता रक्षक दलाच्या (IPKF - Operation Pawan) मोहिमेदरम्यान आले. पाल्कच्या समुद्रधुनीमध्ये गस्त घालताना नौदलाला 'सुसाईड स्पीडबोट्स'च्या (आत्मघाती बोटी) एका अनोख्या संकटाचा सामना करावा लागला.

​"रात्रीच्या वेळी आम्हाला डोळ्यात तेल घालून पहावे लागायचे," ते सांगतात. "एलटीटीई (LTTE) दहशतवादी वेगाने येणाऱ्या बोटींमध्ये स्फोटके भरून आमच्या जहाजांवर धडक देण्याचा प्रयत्न करायचे. मशीन गन्ससह सज्ज राहणे हाच आमचा शेवटचा बचाव असायचा. ती परिस्थिती युद्धासारखीच थरारक आणि तितकीच धोकादायक होती."

​सागरी शक्तीचे महत्त्व

​सागरी शक्ती (Sea Power) किती महत्त्वाची आहे, यावर लेफ्टनंट कामत भर देतात. जगातील ८० टक्क्यांहून अधिक व्यापार जलमार्गाने होतो, हे नमूद करताना ते म्हणतात की, "ज्याचे समुद्रावर नियंत्रण असते, त्याचेच आर्थिक आणि राजकीय हालचालींवर वर्चस्व असते."

​ते आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराचे खंदे पुरस्कर्ते आहेत. नौदलात संगणकाची सुरुवात झाल्यापासून ते आजच्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या युगापर्यंतचा बदल त्यांनी जवळून पाहिला आहे. भारताची स्वदेशी 'निलगिरी' श्रेणीतील फ्रिगेट्स (Frigates) हे भारताच्या तांत्रिक प्रगतीचे उत्तम उदाहरण असल्याचे ते सांगतात.

​निवृत्तीनंतरचे योगदान

​९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात सक्रिय सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतरही लेफ्टनंट कामत समुद्रापासून दूर गेले नाहीत. त्यांनी जहाज बांधणी उद्योगात (Shipbuilding) प्रवेश केला आणि भारताच्या पहिल्या अणुशक्तीवर चालणाऱ्या पाणबुडीच्या (Nuclear Submarine) बांधणीत तसेच इतर अनेक नौदल जहाजांच्या निर्मितीत योगदान दिले. आज ते 'डेम्पो ग्रुप' (Dempo Group) मध्ये संचालक म्हणून गोवा आणि गुजरात येथील जहाज बांधणी कार्यात नेतृत्व करत आहेत.

​पुढच्या पिढीसाठी संदेश

​नौदलात करिअर करू इच्छिणाऱ्या तरुणांना लेफ्टनंट कामत एक स्पष्ट सल्ला देतात:

​"जर तुम्हाला केवळ करिअर करायचे असेल, तर नौदलात येऊ नका. नौदल ही एक जीवनशैली आहे. तुमच्यात जिद्द, उच्च सचोटी आणि देशाची सेवा करण्याची तीव्र इच्छा असायला हवी."

​लेफ्टनंट कामत यांच्या मते, 'नौदल &.

- जॉन आगियार, + ९१ ९८२२१५९७०५