इचिकावा सिटी (जपान) : आईची माया ही प्रत्येक सजीवासाठी जगण्याचा मुख्य आधार असते, मग तो माणूस असो वा प्राणी. जपानमधील इचिकावा सिटी प्राणीसंग्रहालयातील 'पंच' नावाच्या एका लहान माकडाने हेच सत्य जगासमोर मांडले आहे. जन्मतःच आईने नाकारलेल्या या माकडाच्या पिल्लाने एका खेळण्यामध्ये आपली आई शोधली असून, त्याच्या या भावूक प्रवासाने जगभरातील नेटकऱ्यांच्या डोळ्यात पाणी आणले आहे. 'पंच-कुन' नावाचे हे मकाक प्रजातीचे पिल्लू आता केवळ प्राणीसंग्रहालयाचे आकर्षण राहिले नसून ते मानवी संवेदनांचे प्रतीक बनले आहे.
या कहाणीची सुरुवात २६ जुलै २०२५ रोजी झाली, जेव्हा इचिकावा सिटी प्राणीसंग्रहालयात एका माकडिणीने पंचला जन्म दिला. मात्र, जपानमधील भीषण उष्णता आणि पहिल्या बाळंतपणामुळे आलेल्या मानसिक ताणामुळे त्या माकडिणीने आपल्या पोटच्या गोळ्याला जवळ घेण्यास नकार दिला. मकाक माकडांच्या समूहात आईचा आधार मिळणे हे पिल्लाच्या अस्तित्वासाठी अत्यंत आवश्यक असते, परंतु पंचच्या नशिबात सुरुवातीपासूनच एकाकीपण आले. समूहातील इतर माकडांनीही त्याला स्वीकारले नाही आणि येथूनच या लहानग्या पिल्लाचा जगण्याचा संघर्ष सुरू झाला. प्राणीसंग्रहालयातील कर्मचाऱ्यांनी पंचची जबाबदारी स्वीकारली, त्याला बाटलीने दूध पाजले, पण त्याला हवा असलेला मायेचा 'स्पर्श' कोठून आणायचा, हा मोठा प्रश्न त्यांच्यासमोर होता.
नैसर्गिकरित्या माकडाची पिल्ले आपल्या आईच्या शरीरावरील केसांना घट्ट पकडून राहतात, ज्यामुळे त्यांना सुरक्षित वाटते. हा आधार पंचला मिळत नसल्याने तो प्रचंड अस्वस्थ आणि भयभीत असायचा. कर्मचाऱ्यांनी त्याच्या अस्वस्थतेवर उपाय म्हणून त्याला एक ओरांगटाउन सॉफ्ट टॉय दिला. सुरुवातीला काहीसा साशंक असलेल्या पंचने हळूहळू त्या बाहुलीला जवळ केले. त्या बाहुलीचे मऊ केस पकडल्यावर त्याला आपल्या आईच्या कुशीत असल्याचा भास होऊ लागला. आश्चर्य म्हणजे, तो आता दिवसभर त्या बाहुलीला आपल्यासोबत घेऊन फिरतो, तिच्या कुशीत झोपतो आणि कुणी त्रास दिला तर धावत जाऊन तिला घट्ट मिठी मारतो. नेटकऱ्यांनी या खेळण्याला 'ओरा-ममा' असे नाव दिले असून, पंच आणि या खेळण्यातील नाते आई-मुलाच्या नात्यापेक्षा कमी नाही, असे भावनिक मत व्यक्त केले जात आहे.
काही दिवसांपूर्वी या संदर्भातील एक हृदयद्रावक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता. या व्हिडिओमध्ये समूहातील एका मोठ्या माकडाने पंचला ओढून जमिनीवर आपटले. अशा वेळी रडत बसण्याऐवजी पंच तातडीने धावत गेला आणि त्याने आपल्या खेळण्याला मिठी मारली. हे दृश्य पाहून अनेकांना आपल्या बालपणाची आठवण झाली. मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, प्राण्यांमध्येही मानवाप्रमाणेच भावना असतात. प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ हॅरी हार्लो यांनी १९५८ मध्ये केलेल्या एका प्रयोगात सिद्ध केले होते की, माकडाच्या पिल्लांना अन्नापेक्षा 'टच कम्फर्ट' म्हणजेच मायेचा स्पर्श जास्त महत्त्वाचा वाटतो. पंचच्या बाबतीतही हेच घडले आहे; त्याला अन्नापेक्षा त्या खेळण्याने दिलेली सुरक्षितता मोलाची ठरली आहे.
सध्या पंचसाठी एक आनंदाची बातमी समोर येत आहे. प्राणीसंग्रहालयाने केलेल्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे पंच आता हळूहळू आपल्या खऱ्या माकडांच्या कळपात मिसळण्याचा प्रयत्न करत आहे. अलीकडच्या काही व्हिडिओंमध्ये असे दिसून आले आहे की, कळपातील एका ज्येष्ठ माकडाने त्याला जवळ घेतले असून इतर माकडेही त्याच्यासोबत खेळू लागली आहेत. जरी पंच अजूनही आपल्या 'ओरा-ममा' बाहुलीला सोडायला तयार नसला, तरी आता तो समूहात सामाजिक व्यवहार शिकत आहे. प्राणीसंग्रहालयातील कर्मचारी सातत्याने त्याच्यावर लक्ष ठेवून आहेत. तो जेव्हाही घाबरतो, तेव्हा कर्मचाऱ्यांच्या पायाला येऊन बिलगतो, जे त्याच्यातील अद्यापही असलेल्या असुरक्षिततेचे लक्षण आहे.
पंचची ही कथा आपल्याला आईच्या प्रेमाचे मोल सांगून जाते. एका पोरक्या जीवाने आपल्या अस्तित्वासाठी शोधलेला हा मायेचा आधार केवळ एका माकडाची गोष्ट नसून, ती निसर्गातील ओलाव्याची आणि जगण्याच्या जिद्दीची एक महान गाथा आहे. आज पंचला पाहण्यासाठी प्राणीसंग्रहालयात गर्दी होत असून, लोक त्याच्यासाठी प्रार्थना करत आहेत की त्याने लवकरच आपल्या खऱ्या कुटुंबात सामावून जावे.
