पणजी : केंद्रीय कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाच्या वतीने राष्ट्रीय स्तरावर आयोजित करण्यात आलेल्या ऑल इंडिया ट्रेड टेस्ट परीक्षेत गोव्यातील म्हापसा औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेने (आयटीआय) अत्यंत दैदिप्यमान आणि ऐतिहासिक यश संपादन केले आहे. या परीक्षेच्या राष्ट्रीय गुणवत्ता यादीत एकाच आयटीआयमधील तब्बल नऊ विद्यार्थ्यांनी अव्वल स्थान पटकावण्याची अभूतपूर्व कामगिरी केली आहे. संपूर्ण देशात ५२ अव्वल विद्यार्थ्यांची गुणवत्ता यादी जाहीर करण्यात आली असून, त्यात एकाच संस्थेच्या नऊ विद्यार्थ्यांचा समावेश असणे ही गोव्याच्या शैक्षणिक आणि कौशल्य विकास क्षेत्रासाठी अत्यंत अभिमानास्पद बाब ठरली आहे. यापूर्वी केरळ राज्यातील एकाच आयटीआयमधील सहा विद्यार्थ्यांनी अशी कामगिरी केली होती. मात्र, गोव्याच्या म्हापसा आयटीआयने तो विक्रम मोडीत काढत राष्ट्रीय स्तरावर एक नवा आदर्श निर्माण केला आहे.
ऋतुजा पेडणेकरने मिळवले ६०० पैकी ६०० गुण
या राष्ट्रीय परीक्षेत म्हापसा आयटीआयची विद्यार्थिनी ऋतुजा पेडणेकर हिने मिळवलेले यश विशेष उठून दिसणारे आहे. सेक्रेटरीअल प्रॅक्टिस या व्यवसायात ऋतुजाने ६०० पैकी ६०० असे पूर्ण गुण प्राप्त करत पश्चिम विभागातून (वेस्ट झोन) प्रथम येण्याचा बहुमान पटकावला आहे. तिच्या या अद्वितीय यशामुळे तिचे नाव देशभरातील सर्वोत्तम ५२ विद्यार्थ्यांच्या यादीत अग्रक्रमाने आले आहे. व्यावसायिक शिक्षणात केवळ तात्विक ज्ञान नसून प्रात्यक्षिक कौशल्य आणि अचूकता किती महत्त्वाची असते, हेच ऋतुजाच्या या यशावरून सिद्ध झाले आहे. म्हापसा आयटीआयच्या या यशामुळे गोव्यातील तरुण वर्गाचा व्यावसायिक आणि तांत्रिक शिक्षणाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक सकारात्मक होण्यास मदत होणार आहे.
सातत्यपूर्ण परिश्रम, मॉक टेस्ट आणि शिक्षकांचे मार्गदर्शन ठरले मोलाचे
संस्थेला मिळालेल्या या यशाचे श्रेय म्हापसा आयटीआयचे प्राचार्य सुभाष रेडकर यांनी मार्गदर्शक शिक्षक आणि प्रशिक्षणार्थींच्या अहोरात्र मेहनतीला दिले आहे. नियमित वर्गांमधील अध्यापनापलिकडे जाऊन शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना सातत्याने दिलेले व्यक्तिगत मार्गदर्शन, परीक्षेच्या तयारीसाठी घेतलेल्या सराव आणि चाचणी परीक्षा, तसेच प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या जमेच्या आणि कमकुवत बाजू ओळखून केलेल्या विशेष मार्गदर्शनामुळेच हे यश शक्य झाल्याचे त्यांनी नमूद केले. या यशात ग्रुप इन्स्ट्रक्टर नरेंद्र ओणस्कर, सेक्रेटरीअल प्रॅक्टिस इन्स्ट्रक्टर सान्विका हळदणकर आणि एम्प्लॉयेबिलिटी स्किल्स इन्स्ट्रक्टर रिया हळदणकर यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे ठरले आहे. तांत्रिक कौशल्यासोबतच रोजगारासाठी आवश्यक असणाऱ्या इतर कौशल्यांवर दिलेला भर विद्यार्थ्यांसाठी निर्णायक ठरला.
कौशल्य शिक्षणाचा उंचावलेला दर्जा आणि शासनाचा दूरदृष्टीचा दृष्टिकोन
गोव्यातील आयटीआय संस्थांमधील शिक्षणाचा दर्जा सुधारण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांना उद्योगधंद्यांच्या मागणीनुसार प्रशिक्षित करण्यासाठी राज्य शासनाच्या कौशल्य विकास संचालनालयाने सातत्याने विशेष प्रयत्न केले आहेत. कौशल्य विकास संचालक विनायक कांबळी यांनी स्पष्ट केले की, संस्थांमध्ये दर्जेदार आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित प्रशिक्षण देण्यावर सातत्याने भर दिला जात आहे. या केंद्रित आणि नियोजित प्रयत्नांमुळेच शैक्षणिक वातावरण अधिक समृद्ध झाले असून विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा करण्याची प्रेरणा मिळत आहे. आजच्या स्पर्धात्मक युगात पारंपारिक पदवी शिक्षणापेक्षा तांत्रिक कौशल्याला अधिक महत्त्व प्राप्त होत असून, गोव्यातील आयटीआय संस्था यामध्ये आघाडीवर आहेत.
गेल्या १० वर्षांत गोवा सरकारने आयटीआय क्षेत्रासाठी राबवलेल्या धोरणात्मक सुधारणा
गेल्या एका दशकात गोवा सरकारने राज्यातील औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांचा कायापालट करण्यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण आणि क्रांतिकारी निर्णय घेतले आहेत. औद्योगिक क्षेत्रातील बदलत्या गरजा लक्षात घेऊन जुने अभ्यासक्रम रद्द करून कोडिंग, डेटा एंट्री, सीएनसी ऑपरेटिंग, ड्रोन तंत्रज्ञान आणि ऑटोमेशन यांसारख्या आधुनिक काळातील तंत्रज्ञानावर आधारित अभ्यासक्रमांचा आयटीआयमध्ये समावेश करण्यात आला. तसेच राज्यातील प्रमुख उद्योगांसोबत आणि राष्ट्रीय कंपन्यांसोबत करार करून विद्यार्थ्यांना थेट उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव (ऑन-द-जॉब ट्रेनिंग) मिळण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
शासनाने राज्यातील सर्व आयटीआय संस्थांचे पायाभूत संकुल अद्ययावत केले असून आधुनिक कार्यशाळा, प्रगत संगणक प्रयोगशाळा आणि आधुनिक मशिनरी उपलब्ध करून दिल्या आहेत. शिक्षकांच्या गुणवत्तेत वाढ व्हावी यासाठी 'ट्रेनिंग ऑफ ट्रेनर्स' या कार्यक्रमांतर्गत शिक्षकांना राष्ट्रीय स्तरावरील आणि औद्योगिक क्षेत्रातील प्रगत प्रशिक्षणासाठी पाठवले जात आहे. याशिवाय, 'चीफ मिनिस्टर कौशल्या योजना' आणि विविध शिष्यवृत्तींच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील तरुणांना मोफत आणि सवलतीच्या दरात तांत्रिक शिक्षण देण्याची सोय केली आहे.
मुलींना तांत्रिक आणि औद्योगिक क्षेत्रात प्रोत्साहन देण्यासाठी विशेष तुकड्या आणि स्वतंत्र सुविधा निर्माण करण्यात आल्या आहेत. आयटीआय पूर्ण केलेल्या विद्यार्थ्यांना केवळ नोकरीवर अवलंबून न राहता स्वतःचा व्यवसाय सुरू करता यावा, यासाठी 'स्वयंपूर्ण गोवा' उपक्रमांतर्गत स्टार्टअप मार्गदर्शन आणि कौशल्य उद्योजकता प्रोत्साहन योजना यशस्वीपणे राबवण्यात येत आहेत. प्रत्येक आयटीआयमध्ये स्वतंत्र प्लेसमेंट सेलची स्थापना करून नामांकित कंपन्यांच्या माध्यमातून रोजगार मेळावे आयोजित केले जातात, ज्यामुळे उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांच्या रोजगाराची हमी वाढली आहे.
पारंपारिक शिक्षणाला सक्षम पर्याय आणि तरुणांसाठी रोजगाराचे नवे दालन
व्यावसायिक शिक्षण पद्धती ही देशाच्या आर्थिक आणि औद्योगिक विकासाचा मुख्य पाठीचा कणा मानली जाते. केवळ पुस्तकी ज्ञानावर आधारित पदवी घेण्याऐवजी प्रात्यक्षिक कौशल्यांवर आधारित आयटीआयसारखे अभ्यासक्रम पूर्ण करून तरुण वर्ग आता कमी कालावधीत आणि कमी खर्चात आत्मनिर्भर होत आहे. म्हापसा आयटीआयने ऑल इंडिया ट्रेड टेस्टच्या मिळालेल्या निकालातून हे स्पष्ट केले आहे की, योग्य मार्गदर्शन आणि अद्ययावत पायाभूत सुविधा उपलब्ध असत्यास सरकारी प्रशिक्षण संस्था देखील राष्ट्रीय स्तरावर खाजगी संस्थांपेक्षा उत्कृष्ट कामगिरी करून दाखवू शकतात.
गोव्यातील शैक्षणिक क्षेत्र आता केवळ शालेय किंवा महाविद्यालयीन निकालांपुरते मर्यादित राहिलेले नसून ते कौशल्यपूर्ण मानवी हक्क आणि तांत्रिक क्षमता निर्मितीकडे वेगाने वाटचाल करत आहे. राष्ट्रीय स्तरावर मिळालेले हे यश केवळ म्हापसा आयटीआयपुरते मर्यादित नसून ते संपूर्ण गोव्याच्या शैक्षणिक आणि औद्योगिक वातावरणाला नवी दिशा देणारे आहे. राज्यातील इतर आयटीआय संस्थांसाठी देखील हा एक वस्तुपाठ ठरला असून, येणाऱ्या काळात गोव्यातील तरुण कौशल्य विकासाच्या बळावर राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आपले नाव अधिक उज्ज्वल करतील असा विश्वास व्यक्त होत आहे.