गोव्याच्या डॉ. लता गावडे यांना जपानच्या ‘क्योटो प्राईज’ सोहळ्याचे निमंत्रण

पणजी : सागरी विज्ञान क्षेत्रात उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या गोवा विद्यापीठाच्या प्राध्यापिका आणि अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया विद्यापीठाच्या सॅन दिएगो (यूसीएसडी) येथील स्क्रिप्स इन्स्टिट्यूशन ऑफ ओशनोग्राफीच्या व्हिजिटिंग सायंटिस्ट डॉ. लता गावडे यांना जपानमधील प्रतिष्ठित ‘क्योटो प्राईज’ सोहळ्याचे निमंत्रण मिळाले आहे. ( Dr Lata Gawade, a daughter of Goan soil, marine scientist, faculty member at Goa University and Visiting Scientist at the Scripps Institution of Oceanography, University of California San Diego (UCSD), has been invited to attend the prestigious Kyoto Prize (equivalent to the Nobel Prize) ceremony in Japan. )

क्योटो प्राईज हे विज्ञान, तंत्रज्ञान, कला आणि तत्त्वज्ञान क्षेत्रातील असामान्य योगदानासाठी दिला जाणारा जगातील प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय सन्मान आहे. या पुरस्काराची तुलना अनेकदा नोबेल पुरस्काराशी केली जाते. २०२६ च्या मूलभूत विज्ञान क्षेत्रातील क्योटो पुरस्काराचे मानकरी ठरलेले प्रख्यात सागरी सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ प्रा. अझम यांच्या संशोधनकार्यावरील माहितीपटात योगदान दिल्यामुळे डॉ. गावडे यांना या सोहळ्यासाठी निमंत्रित करण्यात आले आहे.

प्रा. अझम हे स्क्रिप्स इन्स्टिट्यूशन ऑफ ओशनोग्राफीचे  एमेरिटस प्राध्यापक आहेत. समुद्रातील कार्बन चक्रात सूक्ष्मजीवांची भूमिका स्पष्ट करणाऱ्या त्यांच्या संशोधनाची क्योटो पुरस्कारासाठी निवड झाली आहे. त्यांच्या संशोधनातील ऐतिहासिक प्रयोग आणि तंत्रज्ञान माहितीपटातून पुन्हा साकारताना डॉ. गावडे यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

या माहितीपटाच्या चित्रीकरणादरम्यान त्यांनी समुद्रातील जीवाणूंच्या निर्मितीचा अंदाज घेण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘थायमिडीन इन्कॉर्पोरेशन’ तंत्राचे प्रात्यक्षिक केले. तसेच डीएनए-विशिष्ट फ्लुरोसंट रंगांचा वापर करून सूक्ष्मदर्शकाखाली जीवाणू पाहणे आणि त्यांची मोजणी करण्याच्या प्रक्रियाही सादर केल्या. समुद्रातील डोळ्यांना न दिसणाऱ्या सूक्ष्मजीवांच्या जगाचा अभ्यास करण्यासाठी या प्रयोगांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

डॉ. गावडे यांच्यासाठी हा अनुभव केवळ माहितीपटातील सहभागापुरता मर्यादित नव्हता. सागरी सूक्ष्मजीवशास्त्राच्या ऐतिहासिक संशोधनाचा आणि आजच्या आधुनिक विज्ञानाचा संबंध समजून घेण्याची ही अनोखी संधी होती. जपानमधील क्योटो पुरस्कार सोहळ्याशी संबंधित कार्यक्रमात हा माहितीपट सादर केला जाणार आहे.

‘मूलभूत विज्ञानाचा ध्यास घेण्याची गरज’

या यशातून गोव्यातील तरुण विद्यार्थ्यांना संशोधन क्षेत्रात पुढे येण्याची प्रेरणा मिळावी, अशी अपेक्षा डॉ. गावडे यांनी व्यक्त केली आहे. एखाद्या संशोधनाचा व्यावहारिक उपयोग लगेच दिसत नसला, तरी मूलभूत विज्ञानातील प्रश्नांचा शोध घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. डोळ्यांना न दिसणारे सूक्ष्मजीव आपल्या पृथ्वीविषयीच्या अनेक महत्त्वपूर्ण प्रश्नांची उत्तरे देऊ शकतात, असे त्या मानतात.