नवी दिल्ली : आगामी सणासुदीच्या काळात देशांतर्गत बाजारात खाद्यतेलाची पुरेशी उपलब्धता राहावी आणि वाढत्या महागाईपासून सर्वसामान्य ग्राहकांना दिलासा मिळावा यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचा प्रशासकीय निर्णय घेतला आहे. वित्त मंत्रालयाने जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार आज गुरुवार, २४ सप्टेंबरपासून सोयाबीन, पाम आणि सनफ्लॉवर तेलाच्या आयातीवरील बेसिक कस्टम ड्यूटीमध्ये (BCD) मोठी कपात लागू करण्यात आली आहे. गेल्या एका वर्षात भाज्या आणि खाद्यतेलाच्या किमतींमध्ये सुमारे २० टक्क्यांची वाढ झाली होती. या पार्श्वभूमीवर गणेशोत्सव, दिवाळी आणि त्यानंतरच्या सणांच्या काळात मिठाई, स्नॅक्स आणि खाद्यपदार्थांची वाढती मागणी लक्षात घेऊन सरकारने हा दिलासादायक निर्णय घेतला आहे.
कच्च्या आणि रिफाइंड तेलांवरील कररचनेत झालेले बदल
केंद्रीय कररचनेत केलेल्या नवीन सुधारणेनुसार, क्रूड (कच्चे) सोयाबीन तेल आणि क्रूड पाम तेलावरील बेसिक कस्टम ड्यूटी १० टक्क्यांवरून थेट ५ टक्क्यांपर्यंत खाली आणण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, क्रूड सनफ्लॉवर तेलावरील आयात शुल्क १० टक्क्यांवरून पूर्णपणे शून्य करण्यात आले आहे. याशिवाय रिफाइंड तेलाच्या श्रेणीतही सवलत देण्यात आली आहे. रिफाइंड सोयाबीन तेल आणि रिफाइंड पाम तेलावरील कस्टम ड्यूटी ३२.५ टक्क्यांवरून २७.५ टक्के करण्यात आली असून, रिफाइंड सनफ्लॉवर तेलावरील शुल्क ३२.५ टक्क्यांवरून २२.५ टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यात आले आहे. या निर्णयामुळे आयातदारांचा खर्च थेट कमी होणार आहे.
| खाद्यतेलाचे नाव | सध्याची किंमत (₹/लिटर) | अंदाजित नवीन किंमत (₹/लिटर) |
| सोयाबीन | ₹१३५ – ₹१८० | ₹१२९ – ₹१७४ |
| सूर्यफूल | ₹१८० – ₹२४० | ₹१७४ – ₹२३४ |
| पाम तेल | ₹१२५ – ₹१६५ | ₹११९ – ₹१५९ |
| राईस ब्रान | ₹१४० – ₹२०० | ₹१३६ – ₹१९५ |
| मोहरीचे तेल | ₹१७५ – ₹२६० | ₹१७२ – ₹२५७ |
| शेंगदाणा तेल | ₹२३० – ₹२९० | ₹२२७ – ₹२८७ |
उद्योग क्षेत्रावर परिणाम आणि एफएमसीजी शेअर्समधील घडामोडी
भारत आपल्या एकूण गरजेच्या सुमारे ५५ ते ६० टक्के खाद्यतेल परदेशातून आयात करतो. यामध्ये मलेशिया आणि इंडोनेशियाकडून पाम तेल, अर्जेंटिना व ब्राझीलकडून सोयाबीन तेल, तर रशिया आणि युक्रेनकडून मुख्यत्वे सनफ्लॉवर तेलाची आयात केली जाते. आयात शुल्क घटल्यामुळे अदानी विल्मार (AWL Agri), पतंजली फूड्स, हिंदुस्थान युनिलिव्हर, मारिको, नेसले इंडिया आणि डाबर यांसारख्या एफएमसीजी कंपन्यांचा कच्च्या मालाचा खर्च कमी होणार आहे. यामुळे कंपन्यांच्या नफा मर्यादेत (प्रॉफिट मार्जिन) सुधारणा होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या बातमीनंतर भांडवली बाजारात एफएमसीजी कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी हलचल पाहायला मिळाली.
सर्वसामान्य ग्राहक आणि पुरवठा साखळीतील आव्हान
घरगुती वापरासाठी सोयाबीन आणि सनफ्लॉवर तेलाचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो, तर हॉटेल, ढाबे, बिस्किटे आणि स्नॅक्स उद्योगात स्वस्त असलेल्या पाम तेलाचा वापर अधिक असतो. कर कपातीमुळे आयात स्वस्त झाली असली, तरी त्याचा थेट फायदा ग्राहकांपर्यंत कितपत पोहोचतो हे पुरवठा साखळीच्या (सप्लाय चेन) कार्यक्षमतेवर अवलंबून असेल. कंपन्या आणि व्यापारी आयात खर्चातील ही बचत किरकोळ किमतींमध्ये कशी आणि किती प्रमाणात वर्ग करतात, यावरच प्रत्यक्ष बाजारातील भावकपात ठरणार आहे.